[Θεσσαλονίκη, Εβραίοι 4 * Thessaloniki, Jews 4]: parva iudaica thessalonicensia IV

[Θεσσαλονίκη, Εβραίοι 4 * Thessaloniki, Jews 4]: parva iudaica thessalonicensia IV

1.                Αίτησις [30] νηματεμπόρων Θεσσαλονίκης [εβραίων και χριστιανών] προς το Εμπορικόν και Βιομηχανικόν Επιμελητήριον Θεσσαλονίκης, 3 Σεπτεμβρίου 1942 και σχετικό σχέδιον εγγράφου του Επιμελητηρίου προς την Αυτόνομον Υπηρεσίαν Επισιτισμού Μακεδονίας * Application from [30] yarntraders of Thessaloniki [Jews and Christians] to the Commercial and Industrial Chamber of Thessaloniki, 23 September 1942 and a draft document of the Chamber to the Autonomous Food Services of Macedonia, 8 September 1942.

  

1	Μεναχέμ Ρούσσο	12	Κ. Σανιδάς	22	Ιακώβ Άντζελ & Υιοί
2	Σταύρος Καμσίζογλου	13	Ξενοκρ. Γρηγοριάδης	23	Γαβριήλ Πάρδο
3	Μπιβάς & Ματαράσσο	14	Θεόδωρος Πηλείδης & αδελφός	24	Δ. Αβράμ Αλμπέλδα
4	Son Μ. Ναχμία	15	Α. Κοέν	25	Μ. Πολυζωίδης
5	Μ. Χατζημιχάλης [Αθήναι], Υποκατάστημα	16	Αδελφοί Αδαμζίλογλου	26	Μωΰς Μπενσουάν )
6	Σαλτιέλ Σ. Σαρράνο [Σαλαμόν Σ. Σαρράνο]	17	Σολομών Σαμουήλ Φλωρεντίν	27	Αρών Λεβύ
7	Σουστιέλ & Ματαράσσο	18	Υιοί Ιωσήφ Βασιλόγλου	28	Ααρών Ο. Αλλαλούφ
8	Σολομών Ρ. Μπενβενίστε	19	Δ. Νικήτας (;)	29	Σολομών Μ. Φαρατζή
9	Ιωάν. Μηχαηλίδης	20	Μωϋς Ερρέρα (;)	30	Ελί Ισ. Μασότ
10	Πέτρος Ν. Καραδήμου	21	Ιωσήφ Μ. Ναχμίας & Υιός
11	Γεώργιος Αρ. Χαρτάς

Σύμφωνα με την παραπάνω αίτηση, η Αυτόνομος Υπηρεσία Επισιτισμού της Γεν. Διοικήσεως Μακεδονίας  – Α.Υ.Ε.Μ., εξέδωσε διατακτικές βάσει των οποίων οι νηματέμποροι, εκτελούντες διαταγή της Στρατιωτικής Διοικήσεως Θεσσαλονίκης – Αιγαίου, έπρεπε να παραδώσουν το σύνολον των κατεχομένων υπ’ αυτών νημάτων  στην Ομοσπονδία Γεωργικών Συνεταιρισμών, στην Θεσσαλονίκη. Οι αιτούντες ενημερώνουν το Επιμελητήριο ότι παρά τις επανειλημμένες παρακλήσεις των προς την Α.Υ.Ε.Μ. δεν έλαβαν ακόμα γνώση του περιεχομένου της σχετικής διαταγής του Στρατιωτικού Διοικητή, αλλά, όπως έχουν πληροφορηθεί «εξωδίκως»,  η διαταγή αυτή αφορά την συγκέντρωση συγκεκριμένων νημάτων [τετράκλωνα No20],  τα οποία όμως οι ίδιοι δεν διαθέτουν. Ζητούν, επομένως, από το Επιμελητήριο να παρέμβει και να ενεργήσει προκειμένου να αρθεί η γενομένη εις βάρος τους αδικία. Τέλος, δηλώνουν ότι είναι πρόθυμοι να συνεισφέρουν νήματα «δι’ οιανδήποτε ανάγκη κοινού ενδιαφέροντος» και μάλιστα σε τιμή κατώτερη της «τρεχούσης πραγματικής τιμής».

Το Επιμελητήριο παρεμβαίνει και, όπως φαίνεται από το Σχέδιο εγγράφου του Επιμελητηρίου προς την Α.Υ.Ε.Μ.,  ο Πρόεδρος του Αλ. Κράλλης συμφώνησε με τον αρμόδιο της Στρατιωτικής Διοικήσεως κ. Γκρόττε να συσταθούν δύο επιτροπές, οι οποίες θα αναλάβουν την διαχείριση των νημάτων, υπό την εποπτεία και τον έλεγχο του Επιμελητηρίου και της Α.Υ.Ε.Μ. Σημειώνεται ότι για την διάθεση των νημάτων και από τις δύο επιτροπές, σύμφωνα με το Σχέδιο, φαίνεται ότι λαμβάνονται υπ’ όψιν οι ανάγκες των λαϊκών τάξεων αποκλειστικώς στην μία περίπτωση (νήματα κατεχόμενα υπό των βιομηχάνων) και ισοτίμως με τις παραγγελίες των Γερμανικών Στρατιωτικών Υπηρεσιών[!!] στην δεύτερη περίπτωση (νήματα κατεχόμενα υπό των εμπόρων). Είναι άλλωστε σύνηθες κατά την διάρκεια της κατοχής οι υπεύθυνοι [είτε οι κατακτητές είτε οι υπηρεσίες του Δημοσίου] να προτάσσουν, στα έγγραφα και στις ανακοινώσεις των, την φροντίδα τους για τις ανάγκες των λαϊκών τάξεων.       

Επανέρχομαι στην αίτηση. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το, θετικό, γεγονός ότι εξακολουθεί ακόμα [Σεπτέμβριος 1942] να αντιμετωπίζεται από κοινού,  από χριστιανούς και εβραίους πολίτες, κάθε πρόβλημα –  κάθε αδικία, η οποία γίνεται εις βάρος συγκεκριμένης μικτής ομάδος εμπόρων ή επιχειρηματιών. Οι έμποροι [εδώ οι νηματέμποροι] ενεργούν μαζί, εβραίοι και Χριστιανοί, αλλά και το Επιμελητήριο παρεμβαίνει εξ ονόματος  και υπέρ όλων όσων, εκ των μελών του, θίγονται με πράξεις της Διοικήσεως. Το Επιμελητήριο και οι χριστιανοί έμποροι εξακολουθούν να συνεργάζονται κανονικά με τους εβραίους συμπολίτες τους, παρ’ ότι γνωρίζουν την ιδιαίτερη στάση των Γερμανών απέναντι στους εβραίους, συνολικά και απέναντι στους Θεσσαλονικείς εβραίους, ειδικότερα.

Πολλές φορές ένα έγγραφο δεν είναι μόνον το κείμενο το οποίον περιέχεται σε αυτό, αλλά είναι κάτι περισσότερο και, αρκετά συχνά, ένα έγγραφο μεταφέρει, μαζί με το κείμενο, έντονα ίχνη από την παρουσία του ανθρώπου και του κατοικημένου χώρου, εδώ των πολιτών  και του χώρου της Θεσσαλονίκης. Το παραπάνω έγγραφο υπογράφουν 30 έμποροι νημάτων και οι περισσότεροι από αυτούς βάζουν και την σφραγίδα τους, έτσι ώστε  να αποτυπώνεται η πραγματική εικόνα της πόλεως εκείνον τον χρόνο και όλους τους προηγουμένους. Χριστιανοί και εβραίοι, ο ένας δίπλα στον άλλον, αν κοιτάξει κανείς οριζοντίως το έγγραφο ή ο ένας στη σειρά με τον άλλο, αν παρατηρήσει κανείς τις τρεις στήλες των υπογραφών. Ένα μίγμα ανθρώπων στο φύλλο του χαρτιού, ακανόνιστα, έτσι όπως θα πέρασε το έγγραφο από τα καταστήματα των εμπόρων για να το υπογράψουν. Εδώ οι εβραίοι υπογράφουν στα ελληνικά με καλό γραφικό χαρακτήρα ή στα γαλλικά.  Αυτό το έγγραφο ανήκει στο είδος εκείνο των εγγράφων, στα οποία με ενδιαφέρει (και με συγκινεί)  περισσότερο, συνήθως,  το μέρος με τις υπογραφές και τις σφραγίδες, από το ίδιο το κείμενο. Σε αυτό, το τελευταίο μέρος, μένει το εντονότερο σημάδι της παρουσίας του ανθρώπου και στον ιδιωτικό και στον δημόσιο χώρο. Υπογράφουν άνθρωποι - πρόσωπα και από τα δύο σύνολα των πολιτών της Θεσσαλονίκης, χριστιανοί και εβραίοι και αυτών τα καταστήματα [μαζί με όλα τα άλλα] διαμορφώνουν τον εμπορικό ιστό της πόλεως. Στο τελευταίο μέρος του εγγράφου είναι που αποτυπώνεται με τον καλύτερο τρόπο η εικόνα των πολιτών και της πόλεως, όπως ήτανε μέχρι τότε – τους τελευταίους μήνες του 1942. Ακόμα και η μικρή αλλά καίρια προσθήκη «κατωτέρας της» [τρεχούσης τιμής] αντί της «βάσει» [τρεχούσης τιμής] ασκεί επάνω μου μία περίεργη γοητεία. Ποιος έγραψε την διόρθωση - προσθήκη; Με ποιόν ή με ποιους προηγουμένως συνεννοήθηκε; [Κοιτάζοντας το έγγραφο νομίζω ότι η διόρθωση – προσθήκη είναι γραμμένη με το χέρι του Γαβριήλ Πάρδο]. Τέτοια έγγραφα αισθάνομαι σαν να κρατούν και σήμερα κάτι από την ζωή όσων αναφέρονται σε αυτά – άλλωστε το εκράτησαν στα χέρια τους και το διάβασαν, πριν υπογράψουν, 30 επαγγελματίες της πόλεως και οι περισσότεροι από αυτούς, δυστυχώς, λίγους μήνες αργότερα, εκτοπίζονταν [και χανόντανε] οριστικά από την πόλη τους – και για την πόλη τους.  

Υ.Γ.1 Είχα τελειώσει με τα δύο έγγραφα αυτής της σειράς και τα συνοδευτικά κείμενα, όταν ασχολήθηκα  με ένα μικρό αρχείο της Εμπορικής Τραπέζης. Έψαχνα τα επίθετα Μπενμαγιόρ και Λεών [της Βιομηχανίας Σάπωνος Λεών & Γιάκος] στους φακέλους με το γράμμα Μ και Λ [αρχικό επωνύμου] στο εξώφυλλο, όταν σε ένα έγγραφο πρόσεξα το όνομα: Ε. Μασσότ, ο τελευταίος ο οποίος υπέγραψε την Αίτηση των 30 νηματεμπόρων. Αμέσως κοίταξα την χρονολογία του εγγράφου: 15 Ιουλίου 1949. Σώθηκε! Σκέφτηκα αμέσως με ικανοποίηση, η οποία έγινε μεγαλύτερη όταν είδα ότι στην νέα εταιρεία του 1949 συμμετέχει και ο υιός του, ο Ισαάκ Μασσότ. Επομένως σώθηκαν και οι δύο, πατέρας και υιός Μασσότ. Υπήρξε και μικρή συνέχεια με τα έγγραφα και τους Μασσότ - ευρέθη δηλαδή ακόμα ένα έγγραφο, του 1935, σε άλλον φάκελο με το αρχικό Μ, για τον Ελί Μασσότ. Σύμφωνα με το τελευταίο αυτό έγγραφο, μία δίφυλλη Αγγελία του Μαΐου 1935, διαλύεται η Εταιρεία Ναχμίας & Μασσότ, αναλαμβάνει το ενεργητικόν και το παθητικόν ο Ελί Ισ. Μασσότ και συνεχίζει τις εργασίες [βαμβακερά νήματα και ψιλικά] υπό την νέαν επωνυμία. Το κατάστημα του Ελί Μασσότ, προπολεμικά, ευρίσκεται στην οδό Συγγρού 4 και σε αυτό θα επιστρέψει μετά τον πόλεμο, στον ίδιο χώρο και με τον ίδιο αριθμό τηλεφώνου, όμως σε μία διαφορετική πόλη. Παρακάτω δημοσιεύονται οι δύο Αγγελίες ιδρύσεως των Εταιρειών με χρονολογική σειρά, πρώτη αυτή του 1935 και στην συνέχεια αυτή του 1949. Η πρώτη είναι δίφυλλη και στα δύο φύλλα είναι τυπωμένο το κείμενο της Αγγελίας στα ελληνικά και στα γαλλικά. Ο Ελί Μασσότ υπογράφει στα γαλλικά και στα δύο κείμενα της Αγγελίας ενώ στο κείμενο της δεύτερης Αγγελίας του 1949 υπογράφει στα ελληνικά, όπως στα ελληνικά υπογράφει και στην Αίτηση των 30 νηματεμπόρων το 1942.    

Υ.Γ.2 Τα πρόσφατα αρχεία ενίοτε παρουσιάζουν καλές εκπλήξεις.  Συμπληρώνεται με απρόσμενους τρόπους - με τις πληροφορίες  οικείων ή γνωστών αλλά και με νέα ευρήματα - το πρόσωπο αυτών, οι οποίοι καταγράφονται στο έγγραφο απλώς σαν ένα ονοματεπώνυμο - την συγκεκριμένη ημερομηνία, στην Θεσσαλονίκη.

Επικοινώνησε μαζί μου από την Αθήνα ο κ. Βίκτωρ Καμχή και μου σημείωσε ότι ο υπογράφων (στον αριθ.21) Ιωσήφ Μ. Ναχμίας είναι ο παππούς του, η μία από τις δύο ρίζες, εδώ αυτή από την πλευρά της μητέρας του.     

Επίσης επικοινώνησε μαζί μου και η κ. Στέλλα Σαλέμ, η οποία με ενημέρωσε ότι ο Ελί Μασσότ,  είναι ο παππούς της, πατέρας της μητέρας της. Από την κ. Σαλέμ έμαθα ότι το ζεύγος Μασσότ είχε τρία παιδιά, εκ των οποίων το ένα πέθανε πριν από τον πόλεμο και τα άλλα δύο είναι ο Ισαάκ και η Λουΐζα. Ο Ισαάκ παντρεύτηκε κατά την διάρκεια της Κατοχής την Αλίκη Ουζιέλ, εβραία από την Θεσσαλονίκη, εκρύφθησαν στην Αθήνα και εσώθησαν, έπειτα έμειναν στην Θεσσαλονίκη μέχρι, περίπου,  το 1955. Επειδή δεν άντεχαν την μεταπολεμική εικόνα της Κοινότητος, μετέβησαν στο Ισραήλ. Έκαμαν δύο παιδιά, το πρώτο γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη και το δεύτερο στο Ισραήλ. Σήμερα ζει η Αλίκη  και το ένα παιδί τους στο Ισραήλ, και το άλλο παιδί  του ζεύγους ζει στον Καναδά. Η Λουΐζα Μασσότ παντρεύτηκε τον Ιωσήφ Σαλέμ και έκαμαν τρία τέκνα, το ένα από αυτά είναι η κυρία Στέλλα Σαλέμ.

Η κ. Σαλέμ είχε την καλοσύνη να μου επιτρέψει να αντιγράψω και να δημοσιεύσω εδώ μία φωτογραφία που είχε μαζί της, μία φωτογραφία –  εξαιρετικό δώρο για μένα: Οι διασωθέντες πατέρας και υιός, Ελί και Ισαάκ Μασσότ, στην Θεσσαλονίκη το 1945, λίγο χρόνο μετά την επιστροφή τους. Στο κέντρο της φωτογραφίας, γλυκύτατος ο Ελί Μασσότ και στα αριστερά του, ο υιός του Ισαάκ. Θα μπορούσε κανείς, αν δεν γνώριζε, να τους θεωρήσει δύο συνηθισμένους ανθρώπους,  μπροστά στο φακό, δύο ανθρώπους μάλιστα με καλή διάθεση, ανάμεσα σε φίλους και γνωστούς.

Την κ. Σαλέμ ευχαριστώ πολύ και για την φωτογραφία αλλά και γιατί κοιτάζοντας το πρωτότυπο έγγραφο συμπλήρωσε δύο κενά στην ανάγνωση των υπογραφών και διόρθωσε το όνομα ενός ακόμα  προσώπου, από τους τριάντα νηματεμπόρους.

Ελπίζω και οι δύο, η κ. Σαλέμ και ο κ. Καμχή, αργότερα, να μου επιτρέψουν χάριν των Μασσότ και Ναχμία του εγγράφου, να παρουσιάσω εδώ φωτογραφίες των οικογενειών τους, στην Θεσσαλονίκη.      

2.                Υπόμνημα 8 σακκεμπόρων [εβραίων και χριστιανών] προς τον Υπουργόν Γενικόν Διοικητήν Μακεδονίας [Β. Συμωνίδη] και σχετική αίτησις προς το Εμπορικόν και Βιομηχανικόν Επιμελητήριον Θεσσαλονίκης, 2 Σεπτεμβρίου 1942  * Μemo of 8 sack traders  [Jews and Christians] to the Minister General Commander of Macedonia [B. Symonidis] and related application to the Commercial and Industrial Chamber of Thessaloniki, September 2nd, 1942

Με την αίτησή τους οι 8 σακκέμποροι [5 εβραίοι και 3 χριστιανοί] γνωστοποιούν στο Επιμελητήριο ότι κατόπιν αποφάσεως του Υπουργού Γενικού Διοικητού Μακεδονίας, όργανα της Διοικήσεως «προέβησαν εις την επίταξιν (ορθότερον αρπαγήν) των εις τα καταστήματά τους ευρεθέντων σάκκων». Επισυνάπτουν αντίγραφον υπομνήματος, το οποίον υπέβαλαν στην Γενική Διοίκηση και ζητούν την παρέμβαση του Επιμελητηρίου, προκειμένου η Γεν. Διοίκησις να αναθεωρήσει τις «γλισχρότατες» τιμές επιτάξεως των σάκων.

Όπως φαίνεται από το υπόμνημα οι αιτούντες σακκέμποροι είχαν υποστεί μία πρώτη επίταξη των εμπορευμάτων τους «κατά την έναρξιν του ελληνοϊταλικού πολέμου…δια τας ανάγκας του μαχομένου στρατού» και για την επίταξη αυτή, λόγω των πολεμικών γεγονότων και εν συνεχεία της κατοχής, δεν εισέπραξαν αποζημιώσεις. Τώρα, κατά την διάρκεια της κατοχής, επειδή έπαυσε η εισαγωγή κενών σάκων, αναγκάζονται να αγοράζουν παλαιά σακιά, να τα επιδιορθώνουν γυναίκες - εργάτριες και εν συνεχεία  οι έμποροι να τα μεταπωλούν με ένα μικρό κέρδος. Οι 8 σακκέμποροι προτείνουν τον σχηματισμό Επιτροπής, η οποία θα καθορίσει δίκαιες (και αναθεωρημένες) τιμές επιτάξεως, δεσμευτικές και για τα δύο μέρη: την Διοίκηση και τους αιτούντες. Διαφορετικά προτείνουν να τους επιστραφούν οι σάκοι και οι ίδιοι παραιτούνται από κάθε αξίωση  για την «μέχρι τούδε χρήσιν και φθορά των». Αυτή η τελευταία προτεινομένη ρύθμιση εκ μέρους των αιτούντων,  αλλά και  όλη η σειρά των παρατιθεμένων γεγονότων πείθει, αφενός ότι οι σακκέμποροι έχουν το δίκαιο με το μέρος τους και αφετέρου ότι  η Διοίκηση προκειμένου να οργανώσει την συγκέντρωση των σιτηρών – υποχρέωση του κράτους - χρησιμοποιεί εξουθενωτικούς και αδίκους τρόπους συμπεριφοράς εις βάρος ενός είδους επαγγελματιών, εν προκειμένω των σακκεμπόρων. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι τόσον η αίτηση όσον και το υπόμνημα γράφονται και υποβάλλονται από δικηγόρο [Χαράλαμπος Τσώχος], ο οποίος χρησιμοποιεί όλα τα νομικά επιχειρήματα δια την υποστήριξη του συγκεκριμένου ζητήματος, αλλά παραλλήλως επικαλείται και γενικά στοιχεία δικαιοσύνης υπέρ του δικαίου των 8 σακκεμπόρων.

Σημειώνεται, τέλος, ότι τα κείμενα της Αιτήσεως και του Υπομνήματος είναι γραμμένα με αξιοπρέπεια. Ο δικηγόρος διεκδικεί τα δικαιώματα των πελατών του και ούτε μία στιγμή – ούτε σε μία αράδα ή φράση κειμένου – δεν διολισθαίνει στην επαιτεία ή στην έκφραση αδυναμίας των εμπόρων - πελατών του. Αντιθέτως επιμένει με σταθερό και σθεναρό τρόπο στην υπεράσπιση των συμφερόντων τους, λαμβάνοντας φυσικά υπ’ όψιν του τις αντικειμενικές συνθήκες των ημερών.         

  

 3.                Δύο έγγραφα σχετικά με τους Ισραηλίτες εμπόρους σάκων, Μάρτιος 1943 * Two documents on the Israelites sack traders, March 1943

Στο πρώτο έγγραφο ο Πρόεδρος της Επιτροπής Παιδικών Συσσιτίων Στυλ. Βαλιούλης ζητεί να πληροφορηθεί από το Επιμελητήριο εάν κατεσχέθησαν κενοί σάκκοι στους Ισραηλίτες εμπόρους, προκειμένου να ενεργήσουν και να προμηθευθούν από αυτούς τους σάκους  για τις ανάγκες των Παιδικών Συσσιτίων. Το Επιμελητήριο θα απαντήσει ότι δεν γνωρίζει εάν κατεσχέθησαν σάκοι και συνάμα διαβιβάζει πίνακα των «τέως σακκεμπόρων Ισραηλιτών» για να διευκολύνει τις περαιτέρω ενέργειες της Επιτροπής Παιδικών Συσσιτίων. Στο πίσω μέρος του εγγράφου της Επιτροπής σημειώνονται βιαστικά με μολύβι τα ονοματεπώνυμα όλων των σακκεμπόρων: των «τέως σακκεμπόρων Ισραηλιτών» και των χριστιανών σακκεμπόρων. Οι «τέως» είναι 11 και οι χριστιανοί 4, σε αυτούς τους 15 συμπεριλαμβάνονται και οι 8 [5 και 3], οι οποίοι μαζί είχαν υποβάλλει την Αίτηση και το Υπόμνημα τον Σεπτέμβριο του 1942, όταν η Α.Ε.Υ.Π. προχώρησε στην κατάσχεση των εμπορευμάτων τους. Μόνον  που τώρα τα ονόματά των είναι γραμμένα σε δύο διαφορετικές στήλες: αριστερά «οι τέως σακκέμποροι», έγκλειστοι οι ίδιοι στα γκέτο, και δεξιά οι χριστιανοί,  οι οποίοι συνεχίζουν στην ίδια περιοχή - καμιά φορά και πολύ κοντά στον ίδιο δρόμο [Ολυμπίου Διαμαντή]  με τα προσωρινώς κλειστά καταστήματα των  εβραίων - να εμπορεύονται, σε ένα χώρο και σε μία πόλη που ήδη έχει αλλάξει ριζικά.

Με αφορμή αυτό το γεγονός, ότι δηλαδή στις δύο ημερομηνίες 13 και 16 Μαρτίου 1943 η Επιτροπή Παιδικών Συσσιτίων και το Επιμελητήριο ασχολούνται ήδη με τους σάκκους των εβραίων σακκεμπόρων,  στους οποίους μάλιστα αναφερόμενο το Επιμελητήριο φροντίζει να προσθέσει την μικρή λέξη «τέως» - τέως σακκέμποροι γράφει – ο κ. Τζέκυ Μπενμαγιόρ μου αφηγήθηκε την παρακάτω ιστορία, η οποία αφορά την οικογένεια της συζύγου του, την οικογένεια Λεών, της βιομηχανίας σάπωνος. Μέλη της οικογενείας Λεών εσώθησαν, κρυπτόμενα στην Σκόπελο και στην Αθήνα κοντά σε χριστιανούς φίλους των. Όταν αναγκάσθηκαν να εγκαταλείψουν την Θεσσαλονίκη, φρόντισαν προηγουμένως να σώσουν τα οστά των προγόνων τους. Επρόλαβαν και πήραν τα οστά  του οικογενειακού τους τάφου από τα εβραϊκά νεκροταφεία, λίγο πριν εισβάλουν, για να τα ανασκάψουν, τα μηχανήματα των ιεροσύλων. Τα οστά κάθε προγόνου τοποθετήθηκαν μέσα σε σάκο και επάνω στον καθένα, σημειώθηκε το όνομα του/της προγόνου. Οι σάκοι με τα οστά φυλαχθήκανε στον χώρο του Εργοστασίου, προσωρινά,  μέχρι να  συνειδητοποιήσουν οι Λεών τι ακριβώς συμβαίνει στις ζωές των και να το αντιμετωπίσουν - και μέχρι να βρεθεί τρόπος να επανέλθουν στην γαλήνη τους οι νεκροί πρόγονοι. Όταν «τελείωσε» η κατοχή και επέστρεψαν στην πόλη τους οι επιζήσαντες Λεών, διαπίστωσαν ότι κάποιος ή κάποιοι  από αυτούς οι οποίοι  εισήλθαν και λεηλάτησαν το εργοστάσιο, είχαν αδειάσει τα σακιά  και έριξαν τα οστά σε σωρό –  αδειάσανε τα οστά και πήραν τα σακιά επειδή τους ήτανε χρήσιμα.    

   

4.                Επιστολές 11 εμπόρων ξυλείας [9 εβραίων και 2 χριστιανών] προς το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Θεσσαλονίκης, με τις οποίες ενημερώνουν το Επιμελητήριο για τις διαθέσιμες ποσότητες οικοδομησίμου ξυλείας των καταστημάτων τους, Μάϊος 1940  * Letters of 11 wood merchants [9 Jews and two Christians] to the Commerce and Industry Chamber of Thessaloniki, which inform the Chamber about the available quantities of building timber within their stores, May 1940

Το Επιμελητήριο με επιστολή του εζήτησε από τους συγκεκριμένους [;] ξυλεμπόρους να το ενημερώσουν για τις ποσότητες οικοδομησίμου ξυλείας, τις οποίες διέθεταν στα καταστήματά τους, στο τέλος Απριλίου 1940. Οι έμποροι απαντήσανε αμέσως και έδωσαν τα στοιχεία των διαθεσίμων ποσοτήτων ξυλείας, τα οποία παρουσιάζονται στον παρακάτω πίνακα. Όπως προκύπτει από τον πίνακα την μεγαλύτερη ποσότητα οικοδομησίμου ξυλείας διαθέτει ο έμπορος Πέπο Βαένα και ακολουθούν ο Α. Γ. Μπενβενίστε και ο Κυριάκος Χατζηαντωνίου. Είναι γεγονός ότι μετά την κατάληψη της Αλβανίας από την Ιταλία [1939] η Ελληνική Κυβέρνηση προετοιμαζόντανε εν όψει πιθανού πολέμου με την Ιταλία. Οι προετοιμασίες έγιναν συστηματικότερες το καλοκαίρι του 1940 και φυσικά πήραν άλλους ρυθμούς μετά τις 15 Αυγούστου.  Επομένως είναι πιθανόν η συγκέντρωση τέτοιων στοιχείων από το Επιμελητήριο να είχε σχέση με τις στρατιωτικές και πολιτικές συνθήκες, οι οποίες επικρατούσανε  αυτήν την περίοδο στην περιοχή, κυρίως στα σύνορα της Ελλάδος με την Αλβανία.      

  

5.                Ψήφισμα του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Θεσσαλονίκης επί τω θλιβερώ αγγέλματι του θανάτου του Ταμίου της Διοικούσας Επιτροπής  Ιακώβ Μόλχο, 10 Δεκεμβρίου 1940  * Resolution of the Commerce and Industry Chamber of Thessaloniki on the sad announcement of the death of the Treasurer of the Executive Committee Jacob Molho, 10 December 1940

Στις 9 Δεκεμβρίου 1940 πεθαίνει ο Ιακώβ Μόλχο, Ταμίας της Διοικούσης Επιτροπής του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Θεσσαλονίκης. Η Διοικούσα Επιτροπή συνεδρίασε εκτάκτως την επομένη και εξέδωσε  Ψήφισμα «επί τω θλιβερώ αγγέλματι του θανάτου» του Ιακώβ Μόλχο. Όπως φαίνεται από την σημείωση στο επάνω δεξιό μέρος του εγγράφου το Ψήφισμα εστάλη προς δημοσίευση στις εφημερίδες Εντεπαντάντ, Προγκρέ, Απογευματινή και στην Εφημερίδα των Βαλκανίων. Η Διοικ. Επιτροπή με το Ψήφισμα τιμά τον νεκρό με τον καλύτερο τρόπο – όπως ακριβώς αρμόζει στον άνδρα και στην θέση, την οποία κατείχε στην Επιτροπή και στην πόλη.

Είναι δύσκολη αλλά καλή εποχή για την Κοινότητα και την Ελλάδα. Χιλιάδες νέοι εβραίοι πολεμούν στο μέτωπο και σχεδόν όλοι οι ομόθρησκοί τους πίσω, στα μετόπισθεν, για πρώτη φορά ζούνε τον πόλεμο και  αντιμετωπίζουν τον πόλεμο της πατρίδας  με τον ίδιο τρόπο, όπως και οι χριστιανοί συμπολίτες τους. 

           

  

           

   

           

  

           

Φωτογραφίες ανθρώπων,1: Φωτογραφία της οικογενείας Σουλτάνας και Σάββα Ελευθεριάδη, Καστοριά 1951*Photos of people, 1: Photo of the family of Soultana and Savvas Eleftheriadis, Kastoria 1951

Φωτογραφίες ανθρώπων,1: Φωτογραφία της οικογενείας Σουλτάνας και Σάββα Ελευθεριάδη, Καστοριά 1951 * Photos of people,1: Photo of the family of Soultana and Savvas Eleftheriadis, Kastoria 1951

Όμορφος κόσμος, ηθικός, αγγελικά πλασμένος

Οι συλλέκτες συνήθως ενδιαφέρονται και συγκεντρώνουν φωτογραφίες ιστορικών προσώπων ή «διασήμων» ανδρών και γυναικών. Επίσης τους ενδιαφέρουν οι φωτογραφίες ιστορικών ή κοινωνικών σημαντικών γεγονότων καθώς και ιδιαιτέρων συμβάντων είτε αυτά συνέβησαν μία φορά, είτε συνέβησαν κατ’ επανάληψιν στον παρελθόντα χρόνο. Με άλλα λόγια, οι καλοί συλλέκτες φωτογραφιών συγκεντρώνουν υλικό το οποίο αναφέρεται σε ξεχωριστά, κατά την εκτίμησή τους, πρόσωπα και σε ιδιαίτερα γεγονότα και συμβάντα. Οι φωτογραφίες που δείχνουν τα συνηθισμένα πρόσωπα και τα καθημερινά τρέχοντα γεγονότα - ο πολύς κόσμος και οι ζωές των πολλών ανθρώπων - για ένα συλλέκτη, άξιο του ονόματός του, συνήθως, δεν έχουν σημασία.  

Συλλέγω τρεις ιδιαίτερες ενότητες φωτογραφιών, οι οποίες καθόλου  ή ελάχιστα ενδιαφέρουν τους καλούς συλλέκτες: φωτογραφίες γάμων, φωτογραφίες ανθρώπων και φωτογραφίες συμβάντων. Από αυτές τις τρεις ενότητες ελπίζω να αναρτηθούν στο blog, όσες περισσότερες είναι δυνατόν να δημοσιευτούν.

  

Η συγκεκριμένη φωτογραφία, η πρώτη στην σειρά, αποτελεί από μόνη της ειδική περίπτωση. Όταν την είδα σκέφτηκα: Θεέ μου τι ομορφιά! και την κράτησα επάνω στο γραφείο μου περίπου ένα χρόνο για να την βλέπω ή για να την παρατηρώ και να αισθάνομαι καλύτερα. Στο πίσω μέρος είναι γραμμένα με μελάνι, από τον πατέρα,  τα ονόματα της εικονιζομένης οικογενείας. Αντιγράφω:

«Οικογένεια Σάββα Ελευθεριάδου – Εξ αριστερών προς τα δεξιά.

Ι) Όρθιαι

1) Αρτεμισία 2) Ελευθερία 3) Μαρίκα 4) Βικτωρία 5) Σοφία

ΙΙ) Καθήμενοι

1) Κούλα 2) Σουλτάνα, μήτηρ 3) Χρηστάκης και 4) Σάββας, πατήρ      

Καστοριά 6/9/[19]51»

Το ζεύγος, η Σουλτάνα και ο Σάββας Ελευθεριάδης, έκαμαν 7 παιδιά, 6 κορίτσια και ένα αγόρι, τον Χρηστάκη. Όλα τα παιδιά έχουν ανοικτά χρώματα, είναι καλοντυμένα και στέκονται απέναντι στον φακό: με ελαφρύ χαμόγελο το αγόρι - περισσότερο χαμογελούν τα δύο κορίτσια πίσω του, ενώ τα άλλα 4 κορίτσια μένουν σοβαρά.  Διακρίνω μία μικρή μελαγχολία στην πρώτη κόρη, την Αρτεμισία και στην πιο μικρή, την Κούλα. Όμορφο χαμόγελο έχει και η μητέρα, ντυμένη με το σκούρο φόρεμα, ενώ ο πατέρας φορεί κουστούμι και είναι σοβαρός, τόσο όσο χρειάζεται. Προφανώς οι γονείς ήθελαν αγόρι και αυτό γεννήθηκε  μετά από 5 πανέμορφα κορίτσια. Δεν σταμάτησαν και έτσι ήρθε η Κούλα, η ομορφιά στην αγκαλιά της μητέρας. Τα πέντε κορίτσια νομίζω ότι μοιάζουν στην μητέρα, η Αρτεμισία και ο Χρηστάκης πήραν κάτι και από τον πατέρα τους. Εάν έπρεπε να επιλέξω θα έλεγα όλες αλλά αν, παρ’ όλα αυτά, έπρεπε να πω ένα όνομα θα έλεγα την Ελευθερία, την δεύτερη από αριστερά με τις υπέροχες κοτσίδες και την έντονη έκφραση στο καθαρό της πρόσωπο.      

Θα ήθελα να γνωρίσω πως μεγάλωσαν και πώς ζούνε τα κορίτσια και το αγόρι, οι γυναίκες και ο άνδρας αργότερα. Και πως έζησαν οι γονείς. Αλλά κάθε φορά οι εικόνες τους,  οι οποίες όσο περνούσε ο καιρός άλλαζαν, να μένουν πάντα δίπλα και μαζί με αυτές τις εικόνες της φωτογραφίας,  βγαλμένης στην Καστοριά λίγο μετά το τέλος του Εμφυλίου.

Θα το ξαναγράψω γιατί έτσι θέλω να κλείσει το κείμενο: Πόση ομορφιά υπάρχει εδώ, φως λάμπει όλη η οικογένεια!    

[Θεσσαλονίκη, Εβραίοι 3 * Thessaloniki, Jews 3]: parva iudaica thessalonicensia III

[Θεσσαλονίκη, Εβραίοι 3 * Thessaloniki, Jews 3]: parva iudaica thessalonicensia III


Δύο εγκύκλιοι της Γενικής Διοικήσεως Μακεδονίας και ένα έγγραφο του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Θεσσαλονίκης σχετικά με την πλήρωση των κενών θέσεων εργασίας από «Έλληνες ανέργους» - των θέσεων οι οποίες δημιουργήθηκαν μετά τον εκτοπισμό των εβραίων, Μάρτιος και Ιούνιος 1943 – Άλλα 3 σχετικά έγγραφα * Two circulars of the General Administration of Macedonia and a document of Commercial and Industrial Chamber of Thessaloniki related to the filling of employment vacancies of " unemployed Greeks " - positions that were created after the deportation of Jews, March and June 1943 - Other 3 documents

Schwarze Milch der Frühe wir trinken sie abends

wir trinken sie mittags und morgens wir trinken sie nachts

wir trinken und trinken

…………………………………………………………………

P. C.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ

ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΙΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

Υπηρεσία Ισραηλιτικών Υποθέσεων

Αριθ. Πρωτ. 5/418                                        Εν Θεσσαλονίκη τη 30 Μαρτίου 1943

                                                       Προς

    

          Άπαντας τους Οργανισμούς Δημοσίου Δικαίου

          και διάφορα Ασφαλιστικά Ταμεία και Ιδρύματα

          της Θεσσαλονίκης 

                                                       Ενταύθα

     Έχομεν την τιμήν να παρακαλέσωμεν υμάς όπως εντός

προθεσμίας οκτώ (8) ημερών από της κοινοποιήσεως της παρούσης,

υποβάλητε εις την Υπηρεσίαν Διαχειρίσεως Ισραηλιτικών περιου-

ών (Κτηματικόν Γραφείον Θεσσαλονίκης), αμελητεί και άνευ άλλης

 υπομνήσεως  ονομαστικάς καταστάσεις των αποχωρησάντων της υπη-

ρεσίας σας μισθωτών εν γένει ισραηλιτών υπαλλήλων, υπηρετών ή εργατών μετά

της υπηρεσίας ήν έκαστος εξ αυτών εξετέλει, των προσόντων των

και του μηνιαίου ή ημερησίου μισθού των, προκειμένου εις τας

θέσεις αυτών να τοποθετηθώσιν Έλληνες άνεργοι διοριζόμενοι

αρμοδίως παρά της συσταθείσης παρ’ ημών Ειδικής Επιτροπής εξευ-

ρέσεως και διορισμού μισθωτών εις τας Ισραηλιτικάς Επιχειρήσεις.

       Αι καταστάσεις αύται δέον να συνταχθώσι μετ’ απολύ-

του ακριβείας και υπ’ ευθύνη των Διευθυντών ή των Προέδρων εκά-

στου Οργανισμού ίνα η Επιτροπή, εν γνώσει των πραγματικών συν-

θηκών μιας εκάστης περιπτώσεως, πληρώση τας κενωθείσας θέσεις

δι’ Ελλήνων υπαλλήλων.

      Ο κοινωνικός σκοπός της ανωτέρω Επιτροπής, ήτις

μέλλει να επιληφθή της ρυθμίσεως του αναφερομένου έργου είναι

μέγας και δεν χρήζει ιδιαιτέρας αναπτύξεως, εφ’ όσον εις όλους

είναι γνωστόν ότι χιλιάδες νέων Ελλήνων, κοσμουμένων με επαρκή

προσόντα, παραμένουσιν από πολλών έτων άνεργοι, πυκνούντες διαρ-

κώς τας τάξεις του πνευματικού προλεταριάτου, προς ζημίαν του

Κοινωνικού συνόλου.

                                                      Ο

          Υπουργός Γενικός Διοικητής Μακεδονίας

                          

                     Β. ΣΙΜΩΝΙΔΗΣ

 

Αυτό είναι το κείμενο της εγκυκλίου της Γενικής Διοικήσεως Μακεδονίας, το οποίον δημοσιεύεται παρακάτω στο πρωτότυπο – ένα από τα ακριβή αντίγραφα τα οποία έκαμε και αυθημερόν [30 Μαρτίου 1943] απέστειλε η Γενική Διοίκησις στους διαφόρους παραλήπτες της εγκυκλίου. Το συγκεκριμένο αντίγραφο εστάλη στο Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριου Θεσσαλονίκης και, όπως φαίνεται από την σφραγίδα άνω αριστερά, παρελήφθη στις 2 Απριλίου 1943. 

   Η εγκύκλιος της Γενικής Διοικήσεως Μακεδονίας απευθύνεται προς άπαντας τους Οργανισμούς Δημοσίου Δικαίου και προς τα διάφορα Ασφαλιστικά Ταμεία και Ιδρύματα της Θεσσαλονίκης. Με αυτήν, στο πρώτο μέρος, ζητείται από τους παραλήπτες να συντάξουν και να αποστείλουν στην Υπηρεσία Διαχειρίσεως Ισραηλιτικών Υπηρεσιών - ΥΔΙΠ - κατάλογο των «αποχωρησάντων»  μισθωτών Ισραηλιτών υπαλλήλων, υπηρετών ή εργατών, προκειμένου να πληρωθούν οι κενές πλέον θέσεις  με «Έλληνες ανέργους». Η ειδική Επιτροπή, η οποία ήδη  έχει συσταθεί για να εξεύρει και να διορίσει μισθωτούς στις Ισραηλιτικές Επιχειρήσεις, αναλαμβάνει να διορίσει και τους αντικαταστάτες των απόντων Ισραηλιτών στις θέσεις των διαφόρων Ταμείων, Οργανισμών και Ιδρυμάτων.   Η εγκύκλιος αποστέλλεται στις 30 Μαρτίου, ενώ η πρώτη σειρά συρμών έφυγε από τον σταθμό 15 μέρες ενωρίτερα. Αυτές ακριβώς τις ημέρες, με όλους τους εβραίους στην διαδικασία εκτοπίσεως, ο Υπουργός Γενικός Διοικητής Μακεδονίας Βασίλειος Σιμωνίδης, υπογράφει και αποστέλλει την παραπάνω εγκύκλιο προς τις Υπηρεσίες στις οποίες εργάζονταν, μέχρι πριν από λίγες ημέρες, μερικοί αποκλεισμένοι, τώρα, εβραίοι.

  Στο δεύτερο μέρος της εγκυκλίου επαναλαμβάνεται η χαρακτηριστική φράση:

«να πληρώση [η Επιτροπή] τας κενωθείσας θέσεις δι’ Ελλήνων υπαλλήλων», η οποία δεν αφήνει καμία αμφιβολία για έναν από τους κυριότερους στόχους της εγκυκλίου: να καταστήσει  σαφή, εκ μέρους της Διοικήσεως,  την διάκριση μεταξύ εβραίων και Ελλήνων. Κατά τον συντάκτη της εγκυκλίου, οι Ισραηλίτες της Θεσσαλονίκης δεν είναι [ήτανε] Έλληνες και συνεπώς η «αποχώρησή τους» επιτρέπει  να αντικατασταθούν στις εργασίες των με Έλληνες, και μάλιστα ανέργους.  Η θέση λοιπόν της Γενικής Διοικήσεως είναι συγκεκριμένη: αυτοί που εκτοπίζονται είναι Ισραηλίτες - δεν είναι Έλληνες και, επιπλέον, η «αποχώρησή τους» δημιουργεί κάτι καλόν για τους θεσσαλονικείς: μένουν κενές θέσεις εργασίας για τους ανέργους Έλληνες. Η εγκύκλιος κλείνει με το τελευταία μέρος της, ένα ακόμα σκαλοπάτι πιο κάτω, προς το σκοτάδι. Ο κοινωνικός σκοπός της Επιτροπής θεωρείται «μέγας» και ταυτοχρόνως προφανής: Στις θέσεις των εκτοπιζομένων  Ισραηλιτών θα τακτοποιηθούν χιλιάδες άνεργοι Έλληνες, ανάμεσα σε αυτούς μάλιστα θα τακτοποιηθούν και  «χιλιάδες νέων Ελλήνων κοσμουμένων με επαρκή προσόντα», οι οποίοι παραμένοντας άνεργοι [τις θέσεις κατείχαν οι εκτοπιζόμενοι Ισραηλίτες] πύκνωναν τις τάξεις του πνευματικού προλεταριάτου, σχημάτιζαν δηλαδή τον χώρο – προθάλαμο του κομμουνισμού.

  Η Γενική Διοίκησις με την Εγκύκλιο ψεύδεται  δύο φορές σε σχέση με δύο καίρια θέματα. Πρώτον: Οι εβραίοι της Ελλάδος ήτανε [και είναι] Έλληνες – εξ αυτών οι θεσσαλονικείς μάλιστα ήτανε [και είναι], συνολικά, οι παλαιοί κάτοικοι της πόλεως. Στο κείμενο είναι φανερόν ότι αντιδιαστέλλεται η λέξη Ισραηλίτης με την λέξη Έλληνας. Δεύτερον:  Οι εβραίοι δεν «αποχωρούν» από τις θέσεις των, αλλά διώκονται και το τελευταίο διάστημα μάλιστα με τρόπο απάνθρωπο: Οι εβραίοι σημαδεύονται και αποκλείονται, προπηλακίζονται,  αποβάλλονται από τις οικίες τους και περιορίζονται στα γκέτο, στερούνται των περιουσιών τους, διαλύονται οι ιεροί τους χώροι  και ανασκάπτονται οι τάφοι των προγόνων τους. Και αυτές τις ημέρες εκτοπίζονται οι πρώτες χιλιάδες κάτω από συνθήκες, οι οποίες δεν προδιαγράφουν καλή εξέλιξη για το μέλλον τους. Όλα αυτά ασφαλώς τα γνωρίζουν οι θεσσαλονικείς και καλύτερα από όλους ο Γενικός Διοικητής. 

  Επί πλέον το κείμενο δεν έχει τίποτε το χριστιανικό. Ο Ιησούς είπε [Κατά Ματθαίον 25.31-46]: «επείνασα γαρ και εδώκατέ μοι φαγείν, εδίψησα και εποτίσατέ με… ησθένησα και επισκέψασθέ με, εν φυλακή ήμην και ήλθετε προς με…»… «…εφ’ όσον εποιήσατε ενί τούτων των αδελφών μου των ελαχίστων, εμοί εποιήσατε.» Εδώ πεινούν, διψούν, ασθενούν  και  φυλακίζονται σειρές αθώων και δεν τους φυλάττει η εκκλησία, δεν τους προστατεύει η πόλη τους – το «χριστιανικόν»  κράτος τους.

 Τέλος το κείμενο δεν συνάδει με τον πολιτισμό του ανθρώπου. Στις σκληρότερες ώρες των εβραίων Ελλήνων,  ο Υπουργός δείχνει ως δέλεαρ στους Έλληνες χριστιανούς  τις περιουσίες και τις επιχειρήσεις  των διωκομένων, τις θέσεις εργασίας που μένουν κενές και εξηγεί καθαρά το συνολικό κέρδος που θα αποκομίσουν οι χριστιανοί από την «αποχώρηση» των εβραίων. Δεν το γράφει, αλλά σαφώς το υπονοεί: οι παραμένοντες χριστιανοί πρέπει να είναι εν τέλει ευχαριστημένοι ή τουλάχιστον ικανοποιημένοι που εκτοπίζονται οι εβραίοι. Συνοπτικά, επιμένοντας ακόμα μία φορά: αυτοί που φεύγουν είναι Ισραηλίτες και όχι Έλληνες, στις θέσεις πού τώρα «μένουν κενές» θα εργαστούν Έλληνες άνεργοι, εκ των ανέργων Ελλήνων πολλοί θα επωφεληθούν καθώς θα εργαστούν και στις καθαρά Iσραηλιτικές επιχειρήσεις. Το γεγονός ότι τις «Ισραηλιτικές Επιχειρήσεις» τις  δημιούργησαν με την εργασία και τον μόχθο τους σειρές γενεών εβραίων, οι πρόγονοι των εκτοπιζομένων σήμερα - αλλά και αυτοί οι ίδιοι οι έγκλειστοι, δεν δημιουργεί κανένα πρόβλημα στον εμπνευστή της Εγκυκλίου.  

  Δύο μήνες αργότερα η Γενική Διοίκησις επανέρχεται με νέα παρεμφερή εγκύκλιο και υπενθυμίζει σε όσους δεν απάντησαν, την υποχρέωση που έχουν να ενημερώσουν την ΥΔΙΠ, αναφέρεται μάλιστα και το ονοματεπώνυμο του ορισθέντος  υπαλλήλου, αρμοδίου για την συγκεκριμένη εργασία. Η δεύτερη εγκύκλιος δημοσιεύεται εδώ και για να παρουσιασθούν οι Οργανισμοί και τα Ταμεία στα οποία κοινοποιείται: είναι αυτά από τα οποία έλαβε ή περιμένει απαντήσεις η ΥΔΙΠ, σύμφωνα με τα κείμενα των δύο εγκυκλίων.

  

                 

  

 Το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Θεσσαλονίκης δεν είχε απαντήσει στην πρώτη εγκύκλιο και έτσι θα στείλει στις 21 Ιουνίου 1943 την απάντησή του, η οποία δημοσιεύεται παρακάτω. Από αυτήν φαίνεται ότι στο Επιμελητήριο δούλευαν μόνο δύο γραφείς εβραίοι: οι Α[μ]βραβανέλ Αλ. και Πέσσαχ Μαρί και δύο κλητήρες: οι Σαλτιέλ Δάριο και Ασσέρ Σαμ., συνολικά τέσσερα άτομα. Το Επιμελητήριο εξηγεί για ποιούς λόγους δεν μπορεί να προσλάβει νέους υπαλλήλους, παρόλο που  και αυτό αναγνωρίζει «τον εξόχως επωφελή σκοπό της [συσταθείσης] Επιτροπής». Ενδιαφέρον όμως παρουσιάζει το τέλος του εγγράφου, όταν γίνεται αναφορά στην οικονομική κατάσταση του Επιμελητηρίου. Διευκρινίζεται ότι, επειδή από την δύναμη του Επιμελητηρίου διεγράφησαν οι Ισραηλιτικές επιχειρήσεις, το γεγονός αυτό είχε σαν αποτέλεσμα τον «σημαντικό περιορισμό των εσόδων» του Ιδρύματος. Με αυτήν την φράση, μόνον, γίνεται μνεία των πολλών Ελλήνων εβραίων, παλαιών ή νεοτέρων μελών του Επιμελητηρίου.

Όπως φαίνεται από την απάντηση του Επιμελητηρίου ο αριθμός των εβραίων εργαζομένων σε αυτό, ήτανε μόνον τέσσερα άτομα. Επί πλέον η κατάσταση στην οποία ευρίσκεται το Ίδρυμα δεν του επιτρέπει να καλύψει, από « Έλληνες ανέργους», ούτε καν τις δύο θέσεις των εκτοπιζομένων γραφέων. Το Επιμελητήριο είναι ένα πολλαπλώς ισχυρό Ίδρυμα και η απάντηση του οδηγεί στο συμπέρασμα, ότι δια τους ιδίους ή παρομοίους λόγους και τα άλλα Ιδρύματα και Οργανισμοί – αποδέκτες της Εγκυκλίου, κανέναν ή ελαχίστους νέους υπαλλήλους  θα μπορούσαν να προσλάβουν στην θέση των εκτοπισθέντων. Άλλωστε, μικρός αριθμός εβραίων Ελλήνων πολιτών, εργαζόντανε πάντοτε σε τέτοιους Οργανισμούς και Ιδρύματα. Οι χιλιάδες των Ελλήνων ανέργων, οι οποίοι σύμφωνα με την πρώτη εγκύκλιο θα εύρισκαν εργασία,  είναι βέβαιον ότι δεν επρόκειτο να διορισθούν  σε Οργανισμούς και Ιδρύματα, στις θέσεις των απόντων εβραίων.

 Ο στόχος από την αρχή είναι διαφορετικός και συγκεκριμένος: Είναι οι «Ισραηλιτικές Επιχειρήσεις» και οι εβραϊκές περιουσίες στο σύνολό τους.

 Αρκετοί, όσοι είχαν διασυνδέσεις, καλή κοινωνική παρουσία και έλλειψη ηθικών αναστολών εκέρδισαν πάρα πολλά, πολλοί περισσότεροι τακτοποιήθηκαν οριστικά  και άλλοι πολλοί εξασφάλισαν, τότε, τα μέσα για την επιβίωσή τους.

 Σχετική με το θέμα των εγκυκλίων, παρότι υποβάλλεται ενωρίτερα [12 Μαρτίου 1943], είναι η αίτηση του Μ. Κ., εν αποστρατεία επισμηναγού και κατοίκου Θεσσαλονίκης,  προς την Γενική Διοίκηση Μακεδονίας. Ζητεί να τοποθετηθεί, μετά την απομάκρυνση των Εβραίων από όλες τις υπηρεσίες, σε μία κενή θέση γραφέως στο Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Θεσσαλονίκης. Η Γενική Διοίκησις διαβιβάζει [31 Μαρτίου 1943] την αίτηση του Επισμηναγού στο Επιμελητήριο και συνηγορεί υπέρ του αιτήματός του. Στις 10 Απριλίου ο Πρόεδρος του Επιμελητηρίου θα απαντήσει και θα εξηγήσει  τους λόγους για τους οποίους αδυνατούν να προβούν σε προσλήψεις  και επομένως δεν θα ικανοποιηθεί το αίτημα του εν αποστρατεία επισμηναγού. Ένας αξιωματικός, ο οποίος συμμετείχε στον πόλεμο του ’40, κινείται γρήγορα προκειμένου να καταλάβει μία κενή θέση. Αυτός που την κατείχε μέχρι χθες, κρατείται από τις δυνάμεις κατοχής στο γκέτο. Ίσως να είναι η ιδιότητα του αιτούντος,  η οποία δεν μου επιτρέπει να δω αντικειμενικά, όσα μπορεί να σκεφτεί κανείς, εξετάζοντας την πράξη από την πλευρά του Επισμηναγού.  Ό,τι και να σκέφτεται  ο καθένας σήμερα άλλωστε, ποτέ δεν μπορεί να είναι απολύτως βέβαιος για τον εαυτό του,  την δική του στάση δηλαδή σε τέτοιες ή ανάλογες συνθήκες.  Για ένα όμως θέμα υπάρχει απόλυτη βεβαιότητα: Διαφέρει εντελώς η πράξη ενός πολίτη και έχει άλλο βάρος από την στάση και τις πράξεις του αρμοδίου Υπουργού. Ο Υπουργός εκφράζει την πολιτική της Κυβερνήσεως  και διαμορφώνει  τις κινήσεις και τις δράσεις του συνόλου σχεδόν των στελεχών της Διοικήσεως στην περιοχή της ευθύνης του. Στην συγκεκριμένη περίπτωση είναι αυτός, ο οποίος με την στάση του, τις πράξεις αλλά και τις παραλήψεις του, θα διευκολύνει ή θα δυσχεράνει τις ενέργειες όλων όσων ρύθμιζαν την κατάσταση, κατά την περίοδο της Κατοχής, στην Θεσσαλονίκη.

Ο συντάκτης της Εγκυκλίου φαίνεται ότι ανήκε σε όσους θεωρούσαν πως με όσα διαδραματίζονται, λύνεται ένα παλαιό και μόνιμο πρόβλημα της πόλεως. Είναι εκείνοι δηλαδή που έβλεπαν ότι η παρουσία των Γερμανών, ως ο από μηχανής θεός, βοηθούσε να τερματισθεί με τον πιο αποτελεσματικό  τρόπο η ενοχλητική παρουσία των εβραίων στην Θεσσαλονίκη, κάτι που το ίδιο το ελληνικό κράτος από μόνο του, πίστευαν ότι δεν θα μπορούσε ποτέ να φέρει εις πέρας.

 Φυσικά, τόσον αυτός όσον και οι άλλοι υπεύθυνοι οι οποίοι τότε αδράνησαν, δεν μπορούσαν να γνωρίζουν το μέλλον των εβραίων – τα στρατόπεδα και την απώλεια σχεδόν του συνόλου των θεσσαλονικέων εκτοπισθέντων. Ήδη όμως έβλεπαν  τον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπιζαν οι Γερμανοί και οι συνεργάτες τους τους εβραίους συμπολίτες των, ιδίως το τελευταίο διάστημα, και δεν έπραξαν όλα όσα θα επέτρεπαν  να συνδράμουν άπαντες με κάθε δυνατό τρόπο τους Έλληνες εβραίους, τους οποίους οι  Γερμανοί είχαν αρχίσει ήδη να  στοιβάζουν στα τρένα για το Ταξίδι .

Φωτογραφίες γάμων, 1 * Pictures of weddings, 1

Φωτογραφίες γάμων, 1

Τα τελευταία χρόνια συλλέγω και φωτογραφίες γάμων.  Όλα ξεκίνησαν από ένα λεύκωμα με φωτογραφίες, κυρίως γάμων, Ελλήνων μεταναστών στην Γερμανία. Μετά προσέθεσα τις φωτογραφίες του δικού μας γάμου [νύφη η Παναγιώτα Πούπη] στην εκκλησία του αγίου Νικολάου, στην Λευκάδα. Στην συνέχεια εζήτησα από τους γνωστούς και σχεδόν όλοι μου έδωσαν περισσότερες από μία. Τέλος συγκέντρωσα και συνεχίζω να μαζεύω όσες φωτογραφίες γάμων φτάνουν στους χώρους της δουλειάς μου.

Έπρεπε να γίνει η αρχή. Δημήτριος Καλαμπόκας ο γαμπρός – πανέμορφη νύφη η Δανάη Ευαγγέλου, οι δύο γονείς του συναδέλφου παλαιοπώλη [και φωτογράφου] Σπύρου Καλαμπόκα. Ο γάμος έγινε στα Ιωάννινα το 1961, στην Μητρόπολη και τις φωτογραφίες τράβηξε ο Ευσταθίου, φωτογράφος στα Ιωάννινα. Όταν παντρεύονται ο Δημήτριος είναι 35 ετών και η Δανάη 22, έχουν δηλαδή 13 χρόνια διαφορά ηλικίας. Μαζί έκαναν τρία παιδιά, και από τα παιδιά τους γεννηθήκαν, μέχρι σήμερα, τρία εγγόνια.  Από το ζεύγος ζει η Δανάη, πολύ όμορφη και σήμερα.

Πρώτα τέσσερες φωτογραφίες από την τελετή, μέσα στον ναό. Στην συνέχεια άλλες τέσσερες: ακόμα μία από την τελετή, μία όταν το ζεύγος βγαίνει από το ναό, στην επομένη η νύφη λάμπει στο κέντρο – δίπλα της η μικρή παράνυφη και η τέταρτη φωτογραφία από τον μήνα του μέλιτος, ένα ταξίδι στην Κέρκυρα. Σε αυτή την φωτογραφία φαίνεται να ταιριάζουν κάπως οι εικόνες των δύο νεονύμφων.

Τελευταία μία φωτογραφία στο στούντιο του Ευσταθίου: Η νύφη.

[Θεσσαλονίκη, Εβραίοι 2* Thessaloniki, Jews 2]:parva iudaica thessalonicensia II

[Θεσσαλονίκη, Εβραίοι 2* Thessaloniki, Jews 2]:

parva iudaica thessalonicensia II

•     Δύο έγγραφα σχετικά με την προαγωγή του Μεναχέμ Μπενβενίστε, υπαλλήλου του Δήμου Θεσσαλονίκης, 27 Φεβρουαρίου 1943 * Two documents related to the Promotion of Menachem Benveniste, an employee of the Municipality of Thessaloniki, 27 February 1943

            

 

Όπως φαίνεται από το Πρακτικόν συνεδριάσεως του Υπηρεσιακού Συμβουλίου, άπαντα τα μέλη του    συμφωνούν ότι ο κρινόμενος είναι ικανός υπάλληλος. Ένα μέλος, ο Διευθυντής των Οικονομικών Υπηρεσιών του Δήμου διατυπώνει, επί πλέον, την σκέψη ότι «επειδή ο ειρημένος τυγχάνει Εβραίος, δεν πρέπει να τύχη προαγωγής». Στον Πίνακα Προακτέων που δημοσιεύεται παραπάνω, συμπεριλαμβάνεται τελικά και το όνομα του Μεναχέμ Μπενβενίστε. 

•     Προσωρινόν Νοσοκομείον στο γκέτο Χιρς – 11 έγγραφα σχετικά με τη διαφορά μεταξύ  της Ισραηλιτικής Κοινότητος και του Μιχ. Δεβλέτογλου, προμηθευτού νοσοκομειακών ειδών, Φεβρουάριος – Μάρτιος 1943 * Temporary Hospital  in the ghetto Hirsch - 11 documents related to the dispute between the Jewish Community and Mich. Devletoglou, supplier of hospital equipment, February-March 1943

 

    

Η Κοινότητα, προκειμένου να προμηθευτεί από τον Μιχ. Δεβλέτογλου 20 στρώματα, 20 προσκέφαλα μεγάλα και 20 μικρά για τις ανάγκες του Προσωρινού Νοσοκομείου της στο γκέτο Βαρόνου Χιρς, υπογράφει  μαζί του συμφωνητικό στις 18/11/1942. Επειδή κατά την παράδοση των ειδών προκύπτει διαφορά μεταξύ της Κοινότητος και του προμηθευτού, ο δεύτερος προτείνει - και η Κοινότητα αποδέχεται - την ενέργεια πραγματογνωμοσύνης για την  επίλυση της διαφοράς. Έτσι με το έγγραφο που δημοσιεύεται εδώ και υπογράφει ο Πρόεδρος Τσβη Κόρετς [Zvi Koretz] η Κοινότητα, στις 5 Φεβρουαρίου 1943, ζητεί από το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Θεσσαλονίκης να αναθέσει σε εμπειρογνώμονες την ενέργεια πραγματογνωμοσύνης. Στις 10 Φεβρουαρίου το Επιμελητήριο ενημερώνει την Κοινότητα, ότι για να διενεργηθεί πραγματογνωμοσύνη πρέπει η Κοινότητα να υποβάλλει «αίτησιν εις διπλούν νομίμως χαρτοσημασμένην» και συνάμα πρέπει να καταβάλλει και τα νόμιμα τέλη, προκειμένου οι αρμόδιοι να επιληφθούν της αιτήσεως. Η αίτηση του Μ. Δεβλέτογλου έχει ημερομηνία 16/2/1943 και ο υπάλληλος σημειώνει μπροστά με κόκκινο μολύβι την φράση «Δρ. 5000 Πραγματογνωμοσύνη» και στο πίσω μέρος σημειώνεται, στις 17 του μηνός, με γραφομηχανή η Πράξις Διορισμού Πραγματογνώμονος, του Λαζάρου Τσαούσογλου ενός «εκ του …καταλόγου των ορκωτών πραγματογνωμόνων». Την ίδια μέρα το Επιμελητήριο ενημερώνει τον Λάζ. Τσαούσογλου και του αναθέτει να μεταβεί στο κατάστημα του Μ. Δεβλέτογλου, να προβεί στην διενέργεια Πραγματογνωμοσύνης  και να υποβάλλει το πόρισμά του εντός 5 ημερών. Ο Λαζ. Τσαούσογλου δύο φορές με αιτήσεις του ζητεί και παίρνει παράταση της ημερομηνίας παραδόσεως της πραγματογνωμοσύνης και τις δύο φορές για την ίδια αιτία: «λόγω της μεγάλης απασχολήσεως της Ισραηλιτικής Κοινότητος». Τελικά, στις 23 Μαρτίου ο Λάζαρος Τσαούσογλου διενεργεί την πραγματογνωμοσύνη, παρουσία και του αντιπροσώπου της Κοινότητος Ηλία Πίγχα και  υποβάλλει την Έκθεση του στο Επιμελητήριο, το οποίον θα στείλει αντίγραφο στην Κοινότητα στις 31 Μαρτίου 1943. Όλα γίνονται σύμφωνα με την τάξη: Στο πίσω μέρος της Εκθέσεως σημειώνεται η Πράξις καταθέσεως της Πραγματογνωμοσύνης εις το Επιμελητήριον [26/3/1943] και «εις ένδειξιν υπογράφεται υπό του Διευθυντού του Επιμελητηρίου και του Πραγματογνώμονος». Αυτά είναι σύμφωνα με το γράμμα των νόμων όλα τα στοιχεία ενός πολύ απλού και μικρού, καθημερινού γεγονότος: μία παραγγελία και η ανακύψασα διαφορά στην εκτέλεσή της. Όμως τα μεγάλα και τραγικά γεγονότα συμβαίνουν παραλλήλως και περικλείουν αυτό το ελάχιστο. Είναι οι μήνες Φεβρουάριος και Μάρτιος του 1943 και σε αυτό το μικρό συμβάν φαίνεται, σαν τίποτε να μην έχει αλλάξει στην πόλη. Ο προμηθευτής ζητεί Πραγματογνωμοσύνη για υλικό που γνωρίζει ότι θα «χρησιμοποιηθεί» στο νοσοκομείο του γκέτο. Σκέφτηκε ότι μπορεί να εκμεταλλευτεί την θέση των εβραίων; Δεν θα το μάθουμε ποτέ, καθώς τα έγγραφα προέρχονται από φάκελο στον οποίον υπάρχουν και άλλα παρομοίων υποθέσεων μεταξύ χριστιανών, του ιδίου έτους. Η Κοινότητα στέλνει έγγραφο, το οποίο υπογράφει ο Πρόεδρός της. Δεν αποκλείεται μάλιστα να απασχολήθηκε, να διέθεσε δηλαδή χρόνο και να ενημερώθηκε. Τέλος, το Επιμελητήριο ζητεί από την Κοινότητα να τηρηθούν ακριβώς και απαρεγκλίτως οι συνήθεις τυπικές διαδικασίες. Αυτά που είχαν συμβεί από τον Ιούλιο του 1942 και κυρίως όσα παραλλήλως συμβαίνουν αυτό το δίμηνο (μόνον αυτά) σκέφτεται κανείς ότι δεν θα επέτρεπαν τίποτε από όσα έγιναν να λάβει χώρα. Μία απίστευτη αδράνεια, στην καλύτερη περίπτωση, χαρακτηρίζει όλους όσους εμπλέκονται σε αυτή την ιστορία και αυτή η αδράνεια δυστυχώς ρυθμίζει εξ ίσου τα ελάχιστα, όπως αυτό, αλλά και τα μέγιστα εκείνων των ημερών. Είναι ο γνωστός και απαρασάλευτος τρόπος των παλαιών ημερών της πόλεως, παντελώς ακατάλληλος πλέον να αντιμετωπίσει όσα με δαιμονικούς ρυθμούς επιβάλλει η νέα εξουσία και τα εξαρτήματά της.   Αυτή η στάση των υποκειμένων μαζί με τις πράξεις όλων εκείνων εκ των πολιτών που το ίδιο διάστημα μετρούν και υπολογίζουν, αντικειμενικά επιτρέπει στο θηρίο να είναι απολύτως αποτελεσματικό.

•     Δύο έγγραφα Τραπεζών του Κιλκίς σχετικά με καταθέσεις Ισραηλιτικής Κοινότητος και Ισραηλιτών, 29 Μαΐου 1943 και 6 Ιουνίου 1944 * Two documents from Banks of Kilkis related to  deposits of the Jewish Community and other Israelites, May 29, 1943 and June 6, 1944.

Στο πρώτο έγγραφο, το Υποκατάστημα της Αγροτικής Τραπέζης στο Κιλκίς ενημερώνει το αντίστοιχο της Εθνικής Τραπέζης ότι σε αυτό δεν υπάρχουν καταθέσεις επ’ ονόματι Ισραηλιτικής Κοινότητος και στο δεύτερο έγγραφο το Υποκατάστημα της Εθνικής Τραπέζης Κιλκίς αναφέρει στα Κεντρικά των Αθηνών ότι δεν υπάρχουν περιουσιακά στοιχεία ανήκοντα σε Ισραηλίτες «από 6.10.1943 και εφεξής»

•       Ανώνυμες Εταιρείες [Θεσσαλονίκης]  με μικτά Διοικητικά συμβούλια [Χριστιανοί και Ισραηλίτες], 1943-1944 * S.A. Corporations [of Thessaloniki] with mixed Boards [Christians and Israelites], 1943-1944

 

Στις 17Δεκεμβρίου 1943 η Υπηρεσία Διαχειρίσεως Ισραηλιτικών Περιουσιών ΥΔΙΠ, αποστέλλει έγγραφον προς το Εμπορικόν και Βιομηχανικόν Επιμελητήριον και ζητεί από αυτό «Κατάστασιν εμφαίνουσα τους Ισραηλίτας, οίτινες έχουσιν διαφόρους καταθέσεις εις διαφόρους οργανισμούς ή εμπορικάς επιχειρήσεις, Ανων. Εταιρίας, ομορρύθμους τοιαύτας ή συμμετοχήν εις ταύτας»

Το Επιμελητήριο, όπως φαίνεται από το διαβιβαστικό,  στις 7 Φεβρουαρίου 1944 αποστέλλει στην ΥΔΙΠ τον παρακάτω «Πίνακα, εμφαίνοντα τας [παρ’ ημίν] εγγεγραμμένας Ανωνύμους Εταιρίας των οποίων τα μέλη του Διοικητικού των Συμβουλίου αποτελούνται εκ Χριστιανών και Ισραηλιτών».

Στην διάρκεια της Κατοχής, κυρίως από το καλοκαίρι του 1942 και μετά, εβραίοι επιχειρηματίες και έμποροι συμφωνούσαν με Χριστιανούς φίλους των και τους μεταβίβαζαν εικονικά μετοχές ή καταστήματα, προκειμένου να τα σώσουν από την ιδιαίτερη μανία των Γερμανών και των συνεργατών τους. Ένα εργοστάσιο από τα αναγραφόμενα στον παραπάνω πίνακα, η «Ελληνική Χαρτοποιΐα Μακεδονίας Α.Ε», ανήκε στην οικογένεια Άντζελ [πρόεδρος του Δ.Σ. ο Σολομών Άντζελ, Γενικός Διευθυντής ο υιός του Ισαάκ Άντζελ και Διευθυντής του εργοστασίου ο Μάριος Ουζιέλ]. Όπως φαίνεται από το Βιβλίον Πρακτικών της Εταιρείας, το οποίον ευρίσκεται στο αρχείο μας, τον Δεκέμβριο του 1942 εμφανίζονται οι Θ. Παπαντέλης και Δ. Κολοκοτσάς, προφανώς κατόπιν συμφωνίας με τον ευρισκόμενο στην Αθήνα Ι. Άντζελ, ως μέτοχοι [εικονικοί]  της Εταιρείας και κάτοχοι του 75% των μετοχών. Ο Ι. Άντζελ αντικαθίσταται «προσωρινώς» από χριστιανό συμπολίτη του, εξακολουθεί όμως, ως εκπρόσωπος του εργοστασίου στην Αθήνα, να μισθοδοτείται από την Εταιρεία καθώς και ο Μάριος Ουζιέλ, ο οποίος παραμένει διευθυντής του εργοστασίου στην Θεσσαλονίκη. Πολύ γρήγορα, στο τέλος Φεβρουαρίου 1943 αφαιρείται από τον Μάριο Ουζιέλ το δικαίωμα υπογραφής και εκπροσωπήσεως της Εταιρείας, παραμένει όμως σύμβουλος στο Δ.Σ. Ένα μήνα αργότερα, 25 Μαρτίου 1943, η έδρα της Εταιρείας μεταφέρεται στην  Αθήνα και τα μέλη του Δ.Σ. τώρα είναι 5 πολίτες,  χριστιανοί το θρήσκευμα. Ο Ισαάκ Άντζελ και ο υιός του Ραϋμόνδος, κρύβονται στην Αθήνα και σώζονται, ενώ η δυναμική Ίντα, σύζυγος του Ισαάκ, μαζί με τον μικρότερο υιό του ζεύγους συλλαμβάνονται και μεταφέρονται σε στρατόπεδο, από το οποίο θα επιστρέψει μόνον η Ίντα. Μετά την απελευθέρωση αναλαμβάνει την κατεστραμμένη επιχείρηση ο κανονικός ιδιοκτήτης Ισαάκ Άντζελ μέχρι τον θάνατό του [1953], αμέσως μετά εκλέγεται μέλος του Δ.Σ. η Ίντα και σε λίγους μήνες γίνεται Διευθυντής ο Ραϋμόνδος [1954], ενώ από το επόμενο έτος αναλαμβάνει Γενικός Διευθυντής. Η Εταιρεία, με άλλο ιδιοκτησιακό καθεστώς, υφίσταται και σήμερα. Από τους Άντζελ ζει στην Αθήνα η Λόλα [Ρασέλ] Χασσίδ, σύζυγος του Ραϋμόνδου και προγιαγιά της ΄Ιριδος. Η Λόλα έζησε και «εόρτασε» τα έβδομα γενέθλια της ζωής της κρατουμένη στο στρατόπεδο Bergen Belsen μαζί με την μητέρα της Εστέρ Φρανσές. Στο ίδιο στρατόπεδο εκρατείτο και ο πατέρας της Σολομών Χασσίδ.

Κλείνω με δύο επιστολόχαρτα, το πρώτο της Ελληνικής Χαρτοποιΐας Μακεδονίας Α.Ε. και το δεύτερο της ΒΙΟΜΗΤ, εταιρείας που επίσης συμπεριλαμβάνεται στον παραπάνω Πίνακα. Το επιστολόχαρτο της Χαρτοποιΐας δημοσιεύεται και για την εξαιρετική αισθητική του, ενώ το επιστολόχαρτο της ΒΙΟΜΗΤ επειδή είναι ένα από τα επιστολόχαρτα της παρακάτω, τελευταίας, ενότητας εγγράφων - επιστολών.

   

• 4 έγγραφα  - επιστολές εβραίων εμπόρων προς το Εμπορικόν και Βιομηχανικόν Επιμελητήριον Θεσσαλονίκης σχετικές με την δυνατότητα εξαγωγής φυτιλίου αναπτήρων και λαμπών εκτός της Γενικής Διοικήσεως Μακεδονίας, Ιούνιος 1942 *  4 documents - correspondence from Jewish merchants to the Commercial and Industrial Chamber of Thessaloniki regarding the potential to export wick lighters and lamps outside of  the General Administration of Macedonia, June 1942.

Ο Δ. Αλλαλούφ στις 12 Ιουνίου ζητεί από το Επιμελητήριο βεβαίωση ότι στην τοπική αγορά πλεονάζει το «φιτίλ τσακμάκ» και το «φιτίλ λάμπας». Αυτή την βεβαίωση θα χρησιμοποιήσει στην Υπηρεσία Επισιτισμού, προκειμένου να πάρει άδεια και να αποστείλει στην Αθήνα εμπόρευμα 500 οκάδων για το καθένα από τα δύο είδη φυτιλιού.

Το Επιμελητήριο στις 15 Ιουνίου αποστέλλει σημείωμα σε 5 εμπόρους [4 εβραίους και έναν χριστιανό] και ζητεί από τον καθένα να βεβαιώσει, ότι πράγματι διατίθενται ικανές ποσότητες φυτιλιού στην αγορά και επομένως μπορεί ο ενδιαφερόμενος να «εξάγει» τις συγκεκριμένες ποσότητες. Οι έμποροι απαντούν σχεδόν αμέσως και πολύ προσεκτικά, έτσι το Επιμελητήριο δίνει Πιστοποιητικό στον Δ. Αλλαλούφ ότι «είναι δυνατή επί του παρόντος η Εξαγωγή…». Δημοσιεύονται οι έντυπες φίρμες των τριών εμπόρων [δύο εβραίων και ενός χριστιανού] και το καλής αισθητικής επιστολόχαρτο του Ισάκ Καράσσο. Είναι ακόμα η περίοδος που όλα φαίνονται να κυλούν σχετικώς ομαλά, οι έμποροι της πόλεως εργάζονται, συνεχίζουν να ακολουθούν τους παλαιούς τρόπους και  συγχρόνως προσπαθούν να κινούνται στην καινούργια κατάσταση της αγοράς ο καθένας ανάλογα με την πείρα, τις ικανότητές και τις αρχές του.