Φωτογραφίες ανθρώπων,1: Φωτογραφία της οικογενείας Σουλτάνας και Σάββα Ελευθεριάδη, Καστοριά 1951*Photos of people, 1: Photo of the family of Soultana and Savvas Eleftheriadis, Kastoria 1951

Φωτογραφίες ανθρώπων,1: Φωτογραφία της οικογενείας Σουλτάνας και Σάββα Ελευθεριάδη, Καστοριά 1951 * Photos of people,1: Photo of the family of Soultana and Savvas Eleftheriadis, Kastoria 1951

Όμορφος κόσμος, ηθικός, αγγελικά πλασμένος

Οι συλλέκτες συνήθως ενδιαφέρονται και συγκεντρώνουν φωτογραφίες ιστορικών προσώπων ή «διασήμων» ανδρών και γυναικών. Επίσης τους ενδιαφέρουν οι φωτογραφίες ιστορικών ή κοινωνικών σημαντικών γεγονότων καθώς και ιδιαιτέρων συμβάντων είτε αυτά συνέβησαν μία φορά, είτε συνέβησαν κατ’ επανάληψιν στον παρελθόντα χρόνο. Με άλλα λόγια, οι καλοί συλλέκτες φωτογραφιών συγκεντρώνουν υλικό το οποίο αναφέρεται σε ξεχωριστά, κατά την εκτίμησή τους, πρόσωπα και σε ιδιαίτερα γεγονότα και συμβάντα. Οι φωτογραφίες που δείχνουν τα συνηθισμένα πρόσωπα και τα καθημερινά τρέχοντα γεγονότα - ο πολύς κόσμος και οι ζωές των πολλών ανθρώπων - για ένα συλλέκτη, άξιο του ονόματός του, συνήθως, δεν έχουν σημασία.  

Συλλέγω τρεις ιδιαίτερες ενότητες φωτογραφιών, οι οποίες καθόλου  ή ελάχιστα ενδιαφέρουν τους καλούς συλλέκτες: φωτογραφίες γάμων, φωτογραφίες ανθρώπων και φωτογραφίες συμβάντων. Από αυτές τις τρεις ενότητες ελπίζω να αναρτηθούν στο blog, όσες περισσότερες είναι δυνατόν να δημοσιευτούν.

  

Η συγκεκριμένη φωτογραφία, η πρώτη στην σειρά, αποτελεί από μόνη της ειδική περίπτωση. Όταν την είδα σκέφτηκα: Θεέ μου τι ομορφιά! και την κράτησα επάνω στο γραφείο μου περίπου ένα χρόνο για να την βλέπω ή για να την παρατηρώ και να αισθάνομαι καλύτερα. Στο πίσω μέρος είναι γραμμένα με μελάνι, από τον πατέρα,  τα ονόματα της εικονιζομένης οικογενείας. Αντιγράφω:

«Οικογένεια Σάββα Ελευθεριάδου – Εξ αριστερών προς τα δεξιά.

Ι) Όρθιαι

1) Αρτεμισία 2) Ελευθερία 3) Μαρίκα 4) Βικτωρία 5) Σοφία

ΙΙ) Καθήμενοι

1) Κούλα 2) Σουλτάνα, μήτηρ 3) Χρηστάκης και 4) Σάββας, πατήρ      

Καστοριά 6/9/[19]51»

Το ζεύγος, η Σουλτάνα και ο Σάββας Ελευθεριάδης, έκαμαν 7 παιδιά, 6 κορίτσια και ένα αγόρι, τον Χρηστάκη. Όλα τα παιδιά έχουν ανοικτά χρώματα, είναι καλοντυμένα και στέκονται απέναντι στον φακό: με ελαφρύ χαμόγελο το αγόρι - περισσότερο χαμογελούν τα δύο κορίτσια πίσω του, ενώ τα άλλα 4 κορίτσια μένουν σοβαρά.  Διακρίνω μία μικρή μελαγχολία στην πρώτη κόρη, την Αρτεμισία και στην πιο μικρή, την Κούλα. Όμορφο χαμόγελο έχει και η μητέρα, ντυμένη με το σκούρο φόρεμα, ενώ ο πατέρας φορεί κουστούμι και είναι σοβαρός, τόσο όσο χρειάζεται. Προφανώς οι γονείς ήθελαν αγόρι και αυτό γεννήθηκε  μετά από 5 πανέμορφα κορίτσια. Δεν σταμάτησαν και έτσι ήρθε η Κούλα, η ομορφιά στην αγκαλιά της μητέρας. Τα πέντε κορίτσια νομίζω ότι μοιάζουν στην μητέρα, η Αρτεμισία και ο Χρηστάκης πήραν κάτι και από τον πατέρα τους. Εάν έπρεπε να επιλέξω θα έλεγα όλες αλλά αν, παρ’ όλα αυτά, έπρεπε να πω ένα όνομα θα έλεγα την Ελευθερία, την δεύτερη από αριστερά με τις υπέροχες κοτσίδες και την έντονη έκφραση στο καθαρό της πρόσωπο.      

Θα ήθελα να γνωρίσω πως μεγάλωσαν και πώς ζούνε τα κορίτσια και το αγόρι, οι γυναίκες και ο άνδρας αργότερα. Και πως έζησαν οι γονείς. Αλλά κάθε φορά οι εικόνες τους,  οι οποίες όσο περνούσε ο καιρός άλλαζαν, να μένουν πάντα δίπλα και μαζί με αυτές τις εικόνες της φωτογραφίας,  βγαλμένης στην Καστοριά λίγο μετά το τέλος του Εμφυλίου.

Θα το ξαναγράψω γιατί έτσι θέλω να κλείσει το κείμενο: Πόση ομορφιά υπάρχει εδώ, φως λάμπει όλη η οικογένεια!    

[Θεσσαλονίκη, Εβραίοι 3 * Thessaloniki, Jews 3]: parva iudaica thessalonicensia III

[Θεσσαλονίκη, Εβραίοι 3 * Thessaloniki, Jews 3]: parva iudaica thessalonicensia III


Δύο εγκύκλιοι της Γενικής Διοικήσεως Μακεδονίας και ένα έγγραφο του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Θεσσαλονίκης σχετικά με την πλήρωση των κενών θέσεων εργασίας από «Έλληνες ανέργους» - των θέσεων οι οποίες δημιουργήθηκαν μετά τον εκτοπισμό των εβραίων, Μάρτιος και Ιούνιος 1943 – Άλλα 3 σχετικά έγγραφα * Two circulars of the General Administration of Macedonia and a document of Commercial and Industrial Chamber of Thessaloniki related to the filling of employment vacancies of " unemployed Greeks " - positions that were created after the deportation of Jews, March and June 1943 - Other 3 documents

Schwarze Milch der Frühe wir trinken sie abends

wir trinken sie mittags und morgens wir trinken sie nachts

wir trinken und trinken

…………………………………………………………………

P. C.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ

ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΙΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

Υπηρεσία Ισραηλιτικών Υποθέσεων

Αριθ. Πρωτ. 5/418                                        Εν Θεσσαλονίκη τη 30 Μαρτίου 1943

                                                       Προς

    

          Άπαντας τους Οργανισμούς Δημοσίου Δικαίου

          και διάφορα Ασφαλιστικά Ταμεία και Ιδρύματα

          της Θεσσαλονίκης 

                                                       Ενταύθα

     Έχομεν την τιμήν να παρακαλέσωμεν υμάς όπως εντός

προθεσμίας οκτώ (8) ημερών από της κοινοποιήσεως της παρούσης,

υποβάλητε εις την Υπηρεσίαν Διαχειρίσεως Ισραηλιτικών περιου-

ών (Κτηματικόν Γραφείον Θεσσαλονίκης), αμελητεί και άνευ άλλης

 υπομνήσεως  ονομαστικάς καταστάσεις των αποχωρησάντων της υπη-

ρεσίας σας μισθωτών εν γένει ισραηλιτών υπαλλήλων, υπηρετών ή εργατών μετά

της υπηρεσίας ήν έκαστος εξ αυτών εξετέλει, των προσόντων των

και του μηνιαίου ή ημερησίου μισθού των, προκειμένου εις τας

θέσεις αυτών να τοποθετηθώσιν Έλληνες άνεργοι διοριζόμενοι

αρμοδίως παρά της συσταθείσης παρ’ ημών Ειδικής Επιτροπής εξευ-

ρέσεως και διορισμού μισθωτών εις τας Ισραηλιτικάς Επιχειρήσεις.

       Αι καταστάσεις αύται δέον να συνταχθώσι μετ’ απολύ-

του ακριβείας και υπ’ ευθύνη των Διευθυντών ή των Προέδρων εκά-

στου Οργανισμού ίνα η Επιτροπή, εν γνώσει των πραγματικών συν-

θηκών μιας εκάστης περιπτώσεως, πληρώση τας κενωθείσας θέσεις

δι’ Ελλήνων υπαλλήλων.

      Ο κοινωνικός σκοπός της ανωτέρω Επιτροπής, ήτις

μέλλει να επιληφθή της ρυθμίσεως του αναφερομένου έργου είναι

μέγας και δεν χρήζει ιδιαιτέρας αναπτύξεως, εφ’ όσον εις όλους

είναι γνωστόν ότι χιλιάδες νέων Ελλήνων, κοσμουμένων με επαρκή

προσόντα, παραμένουσιν από πολλών έτων άνεργοι, πυκνούντες διαρ-

κώς τας τάξεις του πνευματικού προλεταριάτου, προς ζημίαν του

Κοινωνικού συνόλου.

                                                      Ο

          Υπουργός Γενικός Διοικητής Μακεδονίας

                          

                     Β. ΣΙΜΩΝΙΔΗΣ

 

Αυτό είναι το κείμενο της εγκυκλίου της Γενικής Διοικήσεως Μακεδονίας, το οποίον δημοσιεύεται παρακάτω στο πρωτότυπο – ένα από τα ακριβή αντίγραφα τα οποία έκαμε και αυθημερόν [30 Μαρτίου 1943] απέστειλε η Γενική Διοίκησις στους διαφόρους παραλήπτες της εγκυκλίου. Το συγκεκριμένο αντίγραφο εστάλη στο Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριου Θεσσαλονίκης και, όπως φαίνεται από την σφραγίδα άνω αριστερά, παρελήφθη στις 2 Απριλίου 1943. 

   Η εγκύκλιος της Γενικής Διοικήσεως Μακεδονίας απευθύνεται προς άπαντας τους Οργανισμούς Δημοσίου Δικαίου και προς τα διάφορα Ασφαλιστικά Ταμεία και Ιδρύματα της Θεσσαλονίκης. Με αυτήν, στο πρώτο μέρος, ζητείται από τους παραλήπτες να συντάξουν και να αποστείλουν στην Υπηρεσία Διαχειρίσεως Ισραηλιτικών Υπηρεσιών - ΥΔΙΠ - κατάλογο των «αποχωρησάντων»  μισθωτών Ισραηλιτών υπαλλήλων, υπηρετών ή εργατών, προκειμένου να πληρωθούν οι κενές πλέον θέσεις  με «Έλληνες ανέργους». Η ειδική Επιτροπή, η οποία ήδη  έχει συσταθεί για να εξεύρει και να διορίσει μισθωτούς στις Ισραηλιτικές Επιχειρήσεις, αναλαμβάνει να διορίσει και τους αντικαταστάτες των απόντων Ισραηλιτών στις θέσεις των διαφόρων Ταμείων, Οργανισμών και Ιδρυμάτων.   Η εγκύκλιος αποστέλλεται στις 30 Μαρτίου, ενώ η πρώτη σειρά συρμών έφυγε από τον σταθμό 15 μέρες ενωρίτερα. Αυτές ακριβώς τις ημέρες, με όλους τους εβραίους στην διαδικασία εκτοπίσεως, ο Υπουργός Γενικός Διοικητής Μακεδονίας Βασίλειος Σιμωνίδης, υπογράφει και αποστέλλει την παραπάνω εγκύκλιο προς τις Υπηρεσίες στις οποίες εργάζονταν, μέχρι πριν από λίγες ημέρες, μερικοί αποκλεισμένοι, τώρα, εβραίοι.

  Στο δεύτερο μέρος της εγκυκλίου επαναλαμβάνεται η χαρακτηριστική φράση:

«να πληρώση [η Επιτροπή] τας κενωθείσας θέσεις δι’ Ελλήνων υπαλλήλων», η οποία δεν αφήνει καμία αμφιβολία για έναν από τους κυριότερους στόχους της εγκυκλίου: να καταστήσει  σαφή, εκ μέρους της Διοικήσεως,  την διάκριση μεταξύ εβραίων και Ελλήνων. Κατά τον συντάκτη της εγκυκλίου, οι Ισραηλίτες της Θεσσαλονίκης δεν είναι [ήτανε] Έλληνες και συνεπώς η «αποχώρησή τους» επιτρέπει  να αντικατασταθούν στις εργασίες των με Έλληνες, και μάλιστα ανέργους.  Η θέση λοιπόν της Γενικής Διοικήσεως είναι συγκεκριμένη: αυτοί που εκτοπίζονται είναι Ισραηλίτες - δεν είναι Έλληνες και, επιπλέον, η «αποχώρησή τους» δημιουργεί κάτι καλόν για τους θεσσαλονικείς: μένουν κενές θέσεις εργασίας για τους ανέργους Έλληνες. Η εγκύκλιος κλείνει με το τελευταία μέρος της, ένα ακόμα σκαλοπάτι πιο κάτω, προς το σκοτάδι. Ο κοινωνικός σκοπός της Επιτροπής θεωρείται «μέγας» και ταυτοχρόνως προφανής: Στις θέσεις των εκτοπιζομένων  Ισραηλιτών θα τακτοποιηθούν χιλιάδες άνεργοι Έλληνες, ανάμεσα σε αυτούς μάλιστα θα τακτοποιηθούν και  «χιλιάδες νέων Ελλήνων κοσμουμένων με επαρκή προσόντα», οι οποίοι παραμένοντας άνεργοι [τις θέσεις κατείχαν οι εκτοπιζόμενοι Ισραηλίτες] πύκνωναν τις τάξεις του πνευματικού προλεταριάτου, σχημάτιζαν δηλαδή τον χώρο – προθάλαμο του κομμουνισμού.

  Η Γενική Διοίκησις με την Εγκύκλιο ψεύδεται  δύο φορές σε σχέση με δύο καίρια θέματα. Πρώτον: Οι εβραίοι της Ελλάδος ήτανε [και είναι] Έλληνες – εξ αυτών οι θεσσαλονικείς μάλιστα ήτανε [και είναι], συνολικά, οι παλαιοί κάτοικοι της πόλεως. Στο κείμενο είναι φανερόν ότι αντιδιαστέλλεται η λέξη Ισραηλίτης με την λέξη Έλληνας. Δεύτερον:  Οι εβραίοι δεν «αποχωρούν» από τις θέσεις των, αλλά διώκονται και το τελευταίο διάστημα μάλιστα με τρόπο απάνθρωπο: Οι εβραίοι σημαδεύονται και αποκλείονται, προπηλακίζονται,  αποβάλλονται από τις οικίες τους και περιορίζονται στα γκέτο, στερούνται των περιουσιών τους, διαλύονται οι ιεροί τους χώροι  και ανασκάπτονται οι τάφοι των προγόνων τους. Και αυτές τις ημέρες εκτοπίζονται οι πρώτες χιλιάδες κάτω από συνθήκες, οι οποίες δεν προδιαγράφουν καλή εξέλιξη για το μέλλον τους. Όλα αυτά ασφαλώς τα γνωρίζουν οι θεσσαλονικείς και καλύτερα από όλους ο Γενικός Διοικητής. 

  Επί πλέον το κείμενο δεν έχει τίποτε το χριστιανικό. Ο Ιησούς είπε [Κατά Ματθαίον 25.31-46]: «επείνασα γαρ και εδώκατέ μοι φαγείν, εδίψησα και εποτίσατέ με… ησθένησα και επισκέψασθέ με, εν φυλακή ήμην και ήλθετε προς με…»… «…εφ’ όσον εποιήσατε ενί τούτων των αδελφών μου των ελαχίστων, εμοί εποιήσατε.» Εδώ πεινούν, διψούν, ασθενούν  και  φυλακίζονται σειρές αθώων και δεν τους φυλάττει η εκκλησία, δεν τους προστατεύει η πόλη τους – το «χριστιανικόν»  κράτος τους.

 Τέλος το κείμενο δεν συνάδει με τον πολιτισμό του ανθρώπου. Στις σκληρότερες ώρες των εβραίων Ελλήνων,  ο Υπουργός δείχνει ως δέλεαρ στους Έλληνες χριστιανούς  τις περιουσίες και τις επιχειρήσεις  των διωκομένων, τις θέσεις εργασίας που μένουν κενές και εξηγεί καθαρά το συνολικό κέρδος που θα αποκομίσουν οι χριστιανοί από την «αποχώρηση» των εβραίων. Δεν το γράφει, αλλά σαφώς το υπονοεί: οι παραμένοντες χριστιανοί πρέπει να είναι εν τέλει ευχαριστημένοι ή τουλάχιστον ικανοποιημένοι που εκτοπίζονται οι εβραίοι. Συνοπτικά, επιμένοντας ακόμα μία φορά: αυτοί που φεύγουν είναι Ισραηλίτες και όχι Έλληνες, στις θέσεις πού τώρα «μένουν κενές» θα εργαστούν Έλληνες άνεργοι, εκ των ανέργων Ελλήνων πολλοί θα επωφεληθούν καθώς θα εργαστούν και στις καθαρά Iσραηλιτικές επιχειρήσεις. Το γεγονός ότι τις «Ισραηλιτικές Επιχειρήσεις» τις  δημιούργησαν με την εργασία και τον μόχθο τους σειρές γενεών εβραίων, οι πρόγονοι των εκτοπιζομένων σήμερα - αλλά και αυτοί οι ίδιοι οι έγκλειστοι, δεν δημιουργεί κανένα πρόβλημα στον εμπνευστή της Εγκυκλίου.  

  Δύο μήνες αργότερα η Γενική Διοίκησις επανέρχεται με νέα παρεμφερή εγκύκλιο και υπενθυμίζει σε όσους δεν απάντησαν, την υποχρέωση που έχουν να ενημερώσουν την ΥΔΙΠ, αναφέρεται μάλιστα και το ονοματεπώνυμο του ορισθέντος  υπαλλήλου, αρμοδίου για την συγκεκριμένη εργασία. Η δεύτερη εγκύκλιος δημοσιεύεται εδώ και για να παρουσιασθούν οι Οργανισμοί και τα Ταμεία στα οποία κοινοποιείται: είναι αυτά από τα οποία έλαβε ή περιμένει απαντήσεις η ΥΔΙΠ, σύμφωνα με τα κείμενα των δύο εγκυκλίων.

  

                 

  

 Το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Θεσσαλονίκης δεν είχε απαντήσει στην πρώτη εγκύκλιο και έτσι θα στείλει στις 21 Ιουνίου 1943 την απάντησή του, η οποία δημοσιεύεται παρακάτω. Από αυτήν φαίνεται ότι στο Επιμελητήριο δούλευαν μόνο δύο γραφείς εβραίοι: οι Α[μ]βραβανέλ Αλ. και Πέσσαχ Μαρί και δύο κλητήρες: οι Σαλτιέλ Δάριο και Ασσέρ Σαμ., συνολικά τέσσερα άτομα. Το Επιμελητήριο εξηγεί για ποιούς λόγους δεν μπορεί να προσλάβει νέους υπαλλήλους, παρόλο που  και αυτό αναγνωρίζει «τον εξόχως επωφελή σκοπό της [συσταθείσης] Επιτροπής». Ενδιαφέρον όμως παρουσιάζει το τέλος του εγγράφου, όταν γίνεται αναφορά στην οικονομική κατάσταση του Επιμελητηρίου. Διευκρινίζεται ότι, επειδή από την δύναμη του Επιμελητηρίου διεγράφησαν οι Ισραηλιτικές επιχειρήσεις, το γεγονός αυτό είχε σαν αποτέλεσμα τον «σημαντικό περιορισμό των εσόδων» του Ιδρύματος. Με αυτήν την φράση, μόνον, γίνεται μνεία των πολλών Ελλήνων εβραίων, παλαιών ή νεοτέρων μελών του Επιμελητηρίου.

Όπως φαίνεται από την απάντηση του Επιμελητηρίου ο αριθμός των εβραίων εργαζομένων σε αυτό, ήτανε μόνον τέσσερα άτομα. Επί πλέον η κατάσταση στην οποία ευρίσκεται το Ίδρυμα δεν του επιτρέπει να καλύψει, από « Έλληνες ανέργους», ούτε καν τις δύο θέσεις των εκτοπιζομένων γραφέων. Το Επιμελητήριο είναι ένα πολλαπλώς ισχυρό Ίδρυμα και η απάντηση του οδηγεί στο συμπέρασμα, ότι δια τους ιδίους ή παρομοίους λόγους και τα άλλα Ιδρύματα και Οργανισμοί – αποδέκτες της Εγκυκλίου, κανέναν ή ελαχίστους νέους υπαλλήλους  θα μπορούσαν να προσλάβουν στην θέση των εκτοπισθέντων. Άλλωστε, μικρός αριθμός εβραίων Ελλήνων πολιτών, εργαζόντανε πάντοτε σε τέτοιους Οργανισμούς και Ιδρύματα. Οι χιλιάδες των Ελλήνων ανέργων, οι οποίοι σύμφωνα με την πρώτη εγκύκλιο θα εύρισκαν εργασία,  είναι βέβαιον ότι δεν επρόκειτο να διορισθούν  σε Οργανισμούς και Ιδρύματα, στις θέσεις των απόντων εβραίων.

 Ο στόχος από την αρχή είναι διαφορετικός και συγκεκριμένος: Είναι οι «Ισραηλιτικές Επιχειρήσεις» και οι εβραϊκές περιουσίες στο σύνολό τους.

 Αρκετοί, όσοι είχαν διασυνδέσεις, καλή κοινωνική παρουσία και έλλειψη ηθικών αναστολών εκέρδισαν πάρα πολλά, πολλοί περισσότεροι τακτοποιήθηκαν οριστικά  και άλλοι πολλοί εξασφάλισαν, τότε, τα μέσα για την επιβίωσή τους.

 Σχετική με το θέμα των εγκυκλίων, παρότι υποβάλλεται ενωρίτερα [12 Μαρτίου 1943], είναι η αίτηση του Μ. Κ., εν αποστρατεία επισμηναγού και κατοίκου Θεσσαλονίκης,  προς την Γενική Διοίκηση Μακεδονίας. Ζητεί να τοποθετηθεί, μετά την απομάκρυνση των Εβραίων από όλες τις υπηρεσίες, σε μία κενή θέση γραφέως στο Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Θεσσαλονίκης. Η Γενική Διοίκησις διαβιβάζει [31 Μαρτίου 1943] την αίτηση του Επισμηναγού στο Επιμελητήριο και συνηγορεί υπέρ του αιτήματός του. Στις 10 Απριλίου ο Πρόεδρος του Επιμελητηρίου θα απαντήσει και θα εξηγήσει  τους λόγους για τους οποίους αδυνατούν να προβούν σε προσλήψεις  και επομένως δεν θα ικανοποιηθεί το αίτημα του εν αποστρατεία επισμηναγού. Ένας αξιωματικός, ο οποίος συμμετείχε στον πόλεμο του ’40, κινείται γρήγορα προκειμένου να καταλάβει μία κενή θέση. Αυτός που την κατείχε μέχρι χθες, κρατείται από τις δυνάμεις κατοχής στο γκέτο. Ίσως να είναι η ιδιότητα του αιτούντος,  η οποία δεν μου επιτρέπει να δω αντικειμενικά, όσα μπορεί να σκεφτεί κανείς, εξετάζοντας την πράξη από την πλευρά του Επισμηναγού.  Ό,τι και να σκέφτεται  ο καθένας σήμερα άλλωστε, ποτέ δεν μπορεί να είναι απολύτως βέβαιος για τον εαυτό του,  την δική του στάση δηλαδή σε τέτοιες ή ανάλογες συνθήκες.  Για ένα όμως θέμα υπάρχει απόλυτη βεβαιότητα: Διαφέρει εντελώς η πράξη ενός πολίτη και έχει άλλο βάρος από την στάση και τις πράξεις του αρμοδίου Υπουργού. Ο Υπουργός εκφράζει την πολιτική της Κυβερνήσεως  και διαμορφώνει  τις κινήσεις και τις δράσεις του συνόλου σχεδόν των στελεχών της Διοικήσεως στην περιοχή της ευθύνης του. Στην συγκεκριμένη περίπτωση είναι αυτός, ο οποίος με την στάση του, τις πράξεις αλλά και τις παραλήψεις του, θα διευκολύνει ή θα δυσχεράνει τις ενέργειες όλων όσων ρύθμιζαν την κατάσταση, κατά την περίοδο της Κατοχής, στην Θεσσαλονίκη.

Ο συντάκτης της Εγκυκλίου φαίνεται ότι ανήκε σε όσους θεωρούσαν πως με όσα διαδραματίζονται, λύνεται ένα παλαιό και μόνιμο πρόβλημα της πόλεως. Είναι εκείνοι δηλαδή που έβλεπαν ότι η παρουσία των Γερμανών, ως ο από μηχανής θεός, βοηθούσε να τερματισθεί με τον πιο αποτελεσματικό  τρόπο η ενοχλητική παρουσία των εβραίων στην Θεσσαλονίκη, κάτι που το ίδιο το ελληνικό κράτος από μόνο του, πίστευαν ότι δεν θα μπορούσε ποτέ να φέρει εις πέρας.

 Φυσικά, τόσον αυτός όσον και οι άλλοι υπεύθυνοι οι οποίοι τότε αδράνησαν, δεν μπορούσαν να γνωρίζουν το μέλλον των εβραίων – τα στρατόπεδα και την απώλεια σχεδόν του συνόλου των θεσσαλονικέων εκτοπισθέντων. Ήδη όμως έβλεπαν  τον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπιζαν οι Γερμανοί και οι συνεργάτες τους τους εβραίους συμπολίτες των, ιδίως το τελευταίο διάστημα, και δεν έπραξαν όλα όσα θα επέτρεπαν  να συνδράμουν άπαντες με κάθε δυνατό τρόπο τους Έλληνες εβραίους, τους οποίους οι  Γερμανοί είχαν αρχίσει ήδη να  στοιβάζουν στα τρένα για το Ταξίδι .

Φωτογραφίες γάμων, 1 * Pictures of weddings, 1

Φωτογραφίες γάμων, 1

Τα τελευταία χρόνια συλλέγω και φωτογραφίες γάμων.  Όλα ξεκίνησαν από ένα λεύκωμα με φωτογραφίες, κυρίως γάμων, Ελλήνων μεταναστών στην Γερμανία. Μετά προσέθεσα τις φωτογραφίες του δικού μας γάμου [νύφη η Παναγιώτα Πούπη] στην εκκλησία του αγίου Νικολάου, στην Λευκάδα. Στην συνέχεια εζήτησα από τους γνωστούς και σχεδόν όλοι μου έδωσαν περισσότερες από μία. Τέλος συγκέντρωσα και συνεχίζω να μαζεύω όσες φωτογραφίες γάμων φτάνουν στους χώρους της δουλειάς μου.

Έπρεπε να γίνει η αρχή. Δημήτριος Καλαμπόκας ο γαμπρός – πανέμορφη νύφη η Δανάη Ευαγγέλου, οι δύο γονείς του συναδέλφου παλαιοπώλη [και φωτογράφου] Σπύρου Καλαμπόκα. Ο γάμος έγινε στα Ιωάννινα το 1961, στην Μητρόπολη και τις φωτογραφίες τράβηξε ο Ευσταθίου, φωτογράφος στα Ιωάννινα. Όταν παντρεύονται ο Δημήτριος είναι 35 ετών και η Δανάη 22, έχουν δηλαδή 13 χρόνια διαφορά ηλικίας. Μαζί έκαναν τρία παιδιά, και από τα παιδιά τους γεννηθήκαν, μέχρι σήμερα, τρία εγγόνια.  Από το ζεύγος ζει η Δανάη, πολύ όμορφη και σήμερα.

Πρώτα τέσσερες φωτογραφίες από την τελετή, μέσα στον ναό. Στην συνέχεια άλλες τέσσερες: ακόμα μία από την τελετή, μία όταν το ζεύγος βγαίνει από το ναό, στην επομένη η νύφη λάμπει στο κέντρο – δίπλα της η μικρή παράνυφη και η τέταρτη φωτογραφία από τον μήνα του μέλιτος, ένα ταξίδι στην Κέρκυρα. Σε αυτή την φωτογραφία φαίνεται να ταιριάζουν κάπως οι εικόνες των δύο νεονύμφων.

Τελευταία μία φωτογραφία στο στούντιο του Ευσταθίου: Η νύφη.

[Θεσσαλονίκη, Εβραίοι 2* Thessaloniki, Jews 2]:parva iudaica thessalonicensia II

[Θεσσαλονίκη, Εβραίοι 2* Thessaloniki, Jews 2]:

parva iudaica thessalonicensia II

•     Δύο έγγραφα σχετικά με την προαγωγή του Μεναχέμ Μπενβενίστε, υπαλλήλου του Δήμου Θεσσαλονίκης, 27 Φεβρουαρίου 1943 * Two documents related to the Promotion of Menachem Benveniste, an employee of the Municipality of Thessaloniki, 27 February 1943

            

 

Όπως φαίνεται από το Πρακτικόν συνεδριάσεως του Υπηρεσιακού Συμβουλίου, άπαντα τα μέλη του    συμφωνούν ότι ο κρινόμενος είναι ικανός υπάλληλος. Ένα μέλος, ο Διευθυντής των Οικονομικών Υπηρεσιών του Δήμου διατυπώνει, επί πλέον, την σκέψη ότι «επειδή ο ειρημένος τυγχάνει Εβραίος, δεν πρέπει να τύχη προαγωγής». Στον Πίνακα Προακτέων που δημοσιεύεται παραπάνω, συμπεριλαμβάνεται τελικά και το όνομα του Μεναχέμ Μπενβενίστε. 

•     Προσωρινόν Νοσοκομείον στο γκέτο Χιρς – 11 έγγραφα σχετικά με τη διαφορά μεταξύ  της Ισραηλιτικής Κοινότητος και του Μιχ. Δεβλέτογλου, προμηθευτού νοσοκομειακών ειδών, Φεβρουάριος – Μάρτιος 1943 * Temporary Hospital  in the ghetto Hirsch - 11 documents related to the dispute between the Jewish Community and Mich. Devletoglou, supplier of hospital equipment, February-March 1943

 

    

Η Κοινότητα, προκειμένου να προμηθευτεί από τον Μιχ. Δεβλέτογλου 20 στρώματα, 20 προσκέφαλα μεγάλα και 20 μικρά για τις ανάγκες του Προσωρινού Νοσοκομείου της στο γκέτο Βαρόνου Χιρς, υπογράφει  μαζί του συμφωνητικό στις 18/11/1942. Επειδή κατά την παράδοση των ειδών προκύπτει διαφορά μεταξύ της Κοινότητος και του προμηθευτού, ο δεύτερος προτείνει - και η Κοινότητα αποδέχεται - την ενέργεια πραγματογνωμοσύνης για την  επίλυση της διαφοράς. Έτσι με το έγγραφο που δημοσιεύεται εδώ και υπογράφει ο Πρόεδρος Τσβη Κόρετς [Zvi Koretz] η Κοινότητα, στις 5 Φεβρουαρίου 1943, ζητεί από το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Θεσσαλονίκης να αναθέσει σε εμπειρογνώμονες την ενέργεια πραγματογνωμοσύνης. Στις 10 Φεβρουαρίου το Επιμελητήριο ενημερώνει την Κοινότητα, ότι για να διενεργηθεί πραγματογνωμοσύνη πρέπει η Κοινότητα να υποβάλλει «αίτησιν εις διπλούν νομίμως χαρτοσημασμένην» και συνάμα πρέπει να καταβάλλει και τα νόμιμα τέλη, προκειμένου οι αρμόδιοι να επιληφθούν της αιτήσεως. Η αίτηση του Μ. Δεβλέτογλου έχει ημερομηνία 16/2/1943 και ο υπάλληλος σημειώνει μπροστά με κόκκινο μολύβι την φράση «Δρ. 5000 Πραγματογνωμοσύνη» και στο πίσω μέρος σημειώνεται, στις 17 του μηνός, με γραφομηχανή η Πράξις Διορισμού Πραγματογνώμονος, του Λαζάρου Τσαούσογλου ενός «εκ του …καταλόγου των ορκωτών πραγματογνωμόνων». Την ίδια μέρα το Επιμελητήριο ενημερώνει τον Λάζ. Τσαούσογλου και του αναθέτει να μεταβεί στο κατάστημα του Μ. Δεβλέτογλου, να προβεί στην διενέργεια Πραγματογνωμοσύνης  και να υποβάλλει το πόρισμά του εντός 5 ημερών. Ο Λαζ. Τσαούσογλου δύο φορές με αιτήσεις του ζητεί και παίρνει παράταση της ημερομηνίας παραδόσεως της πραγματογνωμοσύνης και τις δύο φορές για την ίδια αιτία: «λόγω της μεγάλης απασχολήσεως της Ισραηλιτικής Κοινότητος». Τελικά, στις 23 Μαρτίου ο Λάζαρος Τσαούσογλου διενεργεί την πραγματογνωμοσύνη, παρουσία και του αντιπροσώπου της Κοινότητος Ηλία Πίγχα και  υποβάλλει την Έκθεση του στο Επιμελητήριο, το οποίον θα στείλει αντίγραφο στην Κοινότητα στις 31 Μαρτίου 1943. Όλα γίνονται σύμφωνα με την τάξη: Στο πίσω μέρος της Εκθέσεως σημειώνεται η Πράξις καταθέσεως της Πραγματογνωμοσύνης εις το Επιμελητήριον [26/3/1943] και «εις ένδειξιν υπογράφεται υπό του Διευθυντού του Επιμελητηρίου και του Πραγματογνώμονος». Αυτά είναι σύμφωνα με το γράμμα των νόμων όλα τα στοιχεία ενός πολύ απλού και μικρού, καθημερινού γεγονότος: μία παραγγελία και η ανακύψασα διαφορά στην εκτέλεσή της. Όμως τα μεγάλα και τραγικά γεγονότα συμβαίνουν παραλλήλως και περικλείουν αυτό το ελάχιστο. Είναι οι μήνες Φεβρουάριος και Μάρτιος του 1943 και σε αυτό το μικρό συμβάν φαίνεται, σαν τίποτε να μην έχει αλλάξει στην πόλη. Ο προμηθευτής ζητεί Πραγματογνωμοσύνη για υλικό που γνωρίζει ότι θα «χρησιμοποιηθεί» στο νοσοκομείο του γκέτο. Σκέφτηκε ότι μπορεί να εκμεταλλευτεί την θέση των εβραίων; Δεν θα το μάθουμε ποτέ, καθώς τα έγγραφα προέρχονται από φάκελο στον οποίον υπάρχουν και άλλα παρομοίων υποθέσεων μεταξύ χριστιανών, του ιδίου έτους. Η Κοινότητα στέλνει έγγραφο, το οποίο υπογράφει ο Πρόεδρός της. Δεν αποκλείεται μάλιστα να απασχολήθηκε, να διέθεσε δηλαδή χρόνο και να ενημερώθηκε. Τέλος, το Επιμελητήριο ζητεί από την Κοινότητα να τηρηθούν ακριβώς και απαρεγκλίτως οι συνήθεις τυπικές διαδικασίες. Αυτά που είχαν συμβεί από τον Ιούλιο του 1942 και κυρίως όσα παραλλήλως συμβαίνουν αυτό το δίμηνο (μόνον αυτά) σκέφτεται κανείς ότι δεν θα επέτρεπαν τίποτε από όσα έγιναν να λάβει χώρα. Μία απίστευτη αδράνεια, στην καλύτερη περίπτωση, χαρακτηρίζει όλους όσους εμπλέκονται σε αυτή την ιστορία και αυτή η αδράνεια δυστυχώς ρυθμίζει εξ ίσου τα ελάχιστα, όπως αυτό, αλλά και τα μέγιστα εκείνων των ημερών. Είναι ο γνωστός και απαρασάλευτος τρόπος των παλαιών ημερών της πόλεως, παντελώς ακατάλληλος πλέον να αντιμετωπίσει όσα με δαιμονικούς ρυθμούς επιβάλλει η νέα εξουσία και τα εξαρτήματά της.   Αυτή η στάση των υποκειμένων μαζί με τις πράξεις όλων εκείνων εκ των πολιτών που το ίδιο διάστημα μετρούν και υπολογίζουν, αντικειμενικά επιτρέπει στο θηρίο να είναι απολύτως αποτελεσματικό.

•     Δύο έγγραφα Τραπεζών του Κιλκίς σχετικά με καταθέσεις Ισραηλιτικής Κοινότητος και Ισραηλιτών, 29 Μαΐου 1943 και 6 Ιουνίου 1944 * Two documents from Banks of Kilkis related to  deposits of the Jewish Community and other Israelites, May 29, 1943 and June 6, 1944.

Στο πρώτο έγγραφο, το Υποκατάστημα της Αγροτικής Τραπέζης στο Κιλκίς ενημερώνει το αντίστοιχο της Εθνικής Τραπέζης ότι σε αυτό δεν υπάρχουν καταθέσεις επ’ ονόματι Ισραηλιτικής Κοινότητος και στο δεύτερο έγγραφο το Υποκατάστημα της Εθνικής Τραπέζης Κιλκίς αναφέρει στα Κεντρικά των Αθηνών ότι δεν υπάρχουν περιουσιακά στοιχεία ανήκοντα σε Ισραηλίτες «από 6.10.1943 και εφεξής»

•       Ανώνυμες Εταιρείες [Θεσσαλονίκης]  με μικτά Διοικητικά συμβούλια [Χριστιανοί και Ισραηλίτες], 1943-1944 * S.A. Corporations [of Thessaloniki] with mixed Boards [Christians and Israelites], 1943-1944

 

Στις 17Δεκεμβρίου 1943 η Υπηρεσία Διαχειρίσεως Ισραηλιτικών Περιουσιών ΥΔΙΠ, αποστέλλει έγγραφον προς το Εμπορικόν και Βιομηχανικόν Επιμελητήριον και ζητεί από αυτό «Κατάστασιν εμφαίνουσα τους Ισραηλίτας, οίτινες έχουσιν διαφόρους καταθέσεις εις διαφόρους οργανισμούς ή εμπορικάς επιχειρήσεις, Ανων. Εταιρίας, ομορρύθμους τοιαύτας ή συμμετοχήν εις ταύτας»

Το Επιμελητήριο, όπως φαίνεται από το διαβιβαστικό,  στις 7 Φεβρουαρίου 1944 αποστέλλει στην ΥΔΙΠ τον παρακάτω «Πίνακα, εμφαίνοντα τας [παρ’ ημίν] εγγεγραμμένας Ανωνύμους Εταιρίας των οποίων τα μέλη του Διοικητικού των Συμβουλίου αποτελούνται εκ Χριστιανών και Ισραηλιτών».

Στην διάρκεια της Κατοχής, κυρίως από το καλοκαίρι του 1942 και μετά, εβραίοι επιχειρηματίες και έμποροι συμφωνούσαν με Χριστιανούς φίλους των και τους μεταβίβαζαν εικονικά μετοχές ή καταστήματα, προκειμένου να τα σώσουν από την ιδιαίτερη μανία των Γερμανών και των συνεργατών τους. Ένα εργοστάσιο από τα αναγραφόμενα στον παραπάνω πίνακα, η «Ελληνική Χαρτοποιΐα Μακεδονίας Α.Ε», ανήκε στην οικογένεια Άντζελ [πρόεδρος του Δ.Σ. ο Σολομών Άντζελ, Γενικός Διευθυντής ο υιός του Ισαάκ Άντζελ και Διευθυντής του εργοστασίου ο Μάριος Ουζιέλ]. Όπως φαίνεται από το Βιβλίον Πρακτικών της Εταιρείας, το οποίον ευρίσκεται στο αρχείο μας, τον Δεκέμβριο του 1942 εμφανίζονται οι Θ. Παπαντέλης και Δ. Κολοκοτσάς, προφανώς κατόπιν συμφωνίας με τον ευρισκόμενο στην Αθήνα Ι. Άντζελ, ως μέτοχοι [εικονικοί]  της Εταιρείας και κάτοχοι του 75% των μετοχών. Ο Ι. Άντζελ αντικαθίσταται «προσωρινώς» από χριστιανό συμπολίτη του, εξακολουθεί όμως, ως εκπρόσωπος του εργοστασίου στην Αθήνα, να μισθοδοτείται από την Εταιρεία καθώς και ο Μάριος Ουζιέλ, ο οποίος παραμένει διευθυντής του εργοστασίου στην Θεσσαλονίκη. Πολύ γρήγορα, στο τέλος Φεβρουαρίου 1943 αφαιρείται από τον Μάριο Ουζιέλ το δικαίωμα υπογραφής και εκπροσωπήσεως της Εταιρείας, παραμένει όμως σύμβουλος στο Δ.Σ. Ένα μήνα αργότερα, 25 Μαρτίου 1943, η έδρα της Εταιρείας μεταφέρεται στην  Αθήνα και τα μέλη του Δ.Σ. τώρα είναι 5 πολίτες,  χριστιανοί το θρήσκευμα. Ο Ισαάκ Άντζελ και ο υιός του Ραϋμόνδος, κρύβονται στην Αθήνα και σώζονται, ενώ η δυναμική Ίντα, σύζυγος του Ισαάκ, μαζί με τον μικρότερο υιό του ζεύγους συλλαμβάνονται και μεταφέρονται σε στρατόπεδο, από το οποίο θα επιστρέψει μόνον η Ίντα. Μετά την απελευθέρωση αναλαμβάνει την κατεστραμμένη επιχείρηση ο κανονικός ιδιοκτήτης Ισαάκ Άντζελ μέχρι τον θάνατό του [1953], αμέσως μετά εκλέγεται μέλος του Δ.Σ. η Ίντα και σε λίγους μήνες γίνεται Διευθυντής ο Ραϋμόνδος [1954], ενώ από το επόμενο έτος αναλαμβάνει Γενικός Διευθυντής. Η Εταιρεία, με άλλο ιδιοκτησιακό καθεστώς, υφίσταται και σήμερα. Από τους Άντζελ ζει στην Αθήνα η Λόλα [Ρασέλ] Χασσίδ, σύζυγος του Ραϋμόνδου και προγιαγιά της ΄Ιριδος. Η Λόλα έζησε και «εόρτασε» τα έβδομα γενέθλια της ζωής της κρατουμένη στο στρατόπεδο Bergen Belsen μαζί με την μητέρα της Εστέρ Φρανσές. Στο ίδιο στρατόπεδο εκρατείτο και ο πατέρας της Σολομών Χασσίδ.

Κλείνω με δύο επιστολόχαρτα, το πρώτο της Ελληνικής Χαρτοποιΐας Μακεδονίας Α.Ε. και το δεύτερο της ΒΙΟΜΗΤ, εταιρείας που επίσης συμπεριλαμβάνεται στον παραπάνω Πίνακα. Το επιστολόχαρτο της Χαρτοποιΐας δημοσιεύεται και για την εξαιρετική αισθητική του, ενώ το επιστολόχαρτο της ΒΙΟΜΗΤ επειδή είναι ένα από τα επιστολόχαρτα της παρακάτω, τελευταίας, ενότητας εγγράφων - επιστολών.

   

• 4 έγγραφα  - επιστολές εβραίων εμπόρων προς το Εμπορικόν και Βιομηχανικόν Επιμελητήριον Θεσσαλονίκης σχετικές με την δυνατότητα εξαγωγής φυτιλίου αναπτήρων και λαμπών εκτός της Γενικής Διοικήσεως Μακεδονίας, Ιούνιος 1942 *  4 documents - correspondence from Jewish merchants to the Commercial and Industrial Chamber of Thessaloniki regarding the potential to export wick lighters and lamps outside of  the General Administration of Macedonia, June 1942.

Ο Δ. Αλλαλούφ στις 12 Ιουνίου ζητεί από το Επιμελητήριο βεβαίωση ότι στην τοπική αγορά πλεονάζει το «φιτίλ τσακμάκ» και το «φιτίλ λάμπας». Αυτή την βεβαίωση θα χρησιμοποιήσει στην Υπηρεσία Επισιτισμού, προκειμένου να πάρει άδεια και να αποστείλει στην Αθήνα εμπόρευμα 500 οκάδων για το καθένα από τα δύο είδη φυτιλιού.

Το Επιμελητήριο στις 15 Ιουνίου αποστέλλει σημείωμα σε 5 εμπόρους [4 εβραίους και έναν χριστιανό] και ζητεί από τον καθένα να βεβαιώσει, ότι πράγματι διατίθενται ικανές ποσότητες φυτιλιού στην αγορά και επομένως μπορεί ο ενδιαφερόμενος να «εξάγει» τις συγκεκριμένες ποσότητες. Οι έμποροι απαντούν σχεδόν αμέσως και πολύ προσεκτικά, έτσι το Επιμελητήριο δίνει Πιστοποιητικό στον Δ. Αλλαλούφ ότι «είναι δυνατή επί του παρόντος η Εξαγωγή…». Δημοσιεύονται οι έντυπες φίρμες των τριών εμπόρων [δύο εβραίων και ενός χριστιανού] και το καλής αισθητικής επιστολόχαρτο του Ισάκ Καράσσο. Είναι ακόμα η περίοδος που όλα φαίνονται να κυλούν σχετικώς ομαλά, οι έμποροι της πόλεως εργάζονται, συνεχίζουν να ακολουθούν τους παλαιούς τρόπους και  συγχρόνως προσπαθούν να κινούνται στην καινούργια κατάσταση της αγοράς ο καθένας ανάλογα με την πείρα, τις ικανότητές και τις αρχές του.

   

[Θεσσαλονίκη, Εβραίοι * Thessaloniki, Jews]: parva iudaica thessalonicensia Ι

[Θεσσαλονίκη, Εβραίοι * Thessaloniki, Jews]:

parva iudaica thessalonicensia Ι

• Έγγραφο του Προέδρου της Ισραηλιτικής Κοινότητος Θεσσαλονίκης προς την Εμπορική Τράπεζα της Ελλάδος, Θεσσαλονίκη, 21 Ιουλίου 1941, μονόφυλλο, διαστάσεις 22Χ23 * Document of the President of the Jewish Community of Thessaloniki to Emporiki Bank of Greece, Thessaloniki, July 21, 1941, single page, dimensions 22Χ23cm.      
  
  Ο Σαμπετάι [Σάμπυ] Σαλτιέλ γνωστοποιεί στην Τράπεζα ότι «δυνάμει του από 14ης Μαΐου 1941 επισήμου εγγράφου των…Ενόπλων Γερμανικών Δυνάμεων Κατοχής» διορίσθηκε Πρόεδρος της Κοινότητος.  Με το έγγραφο ενημερώνεται η Τράπεζα για το πρόσωπο του Προέδρου και ταυτοχρόνως αποκτά δείγμα της υπογραφής του, απαραίτητα και τα δύο για τις οικονομικές συναλλαγές Κοινότητος και Τραπέζης.
  Ο Σάμπυ Σαλτιέλ διορίστηκε από τους Γερμανούς  Πρόεδρος της Κοινότητος από τον Μάϊο του 1941 έως τον Δεκέμβριο του 1942,  το μεσοδιάστημα δηλαδή που οι Γερμανοί κράτησαν τον Κόρετς εκτός της Προεδρίας της Κοινότητας.

• Δύο σχέδια εγγράφων του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης σχετικά με εβραίους δικηγόρους της πόλεως, 13 Ιουλίου 1942 και 1(;) Ιουνίου 1943, δακτυλογραφημένα.* Two drafts of the Bar Association of Thessaloniki related to Jewish lawyers of the city, July 13, 1942 and   June 1(?), 1943, typed.       
  
  
  
  Με το πρώτο έγγραφο ο Δικηγορικός Σύλλογος, δύο μέρες μετά το Σάββατο της Πλατείας Ελευθερίας, παρακαλεί  τον Γενικό Διοικητή να ζητήσει από τις Γερμανικές Αρχές την εξαίρεση επτά Ισραηλιτών δικηγόρων από το μέτρο της πολιτικής επιστρατεύσεως. Προκειμένου να ενισχύσουν το αίτημά τους προς τον Διοικητή, σημειώνουν ότι και οι επτά δικηγόροι επιστρατεύτηκαν στον Πόλεμο του ’40, ένας μάλιστα εξ αυτών [Ηλίας Καμχή] είχε αδελφό φονευθέντα εις το μέτωπο. Πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου είναι ο Γ. Σερεμέτης και Γενικός Γραμματεύς ο Θ. Βαζάκας.
  Στο δεύτερο έγγραφο γίνεται αναφορά σε 17 Ισραηλίτες δικηγόρους και το πρώτο όνομα που αναφέρεται είναι αυτό του Γιομτώβ Γιακοέλ. Υπάρχουν δύο λέξεις χαρακτηριστικές εκείνων  των ημερών: «αποδημούντων και «μετανάστευσιν». Ο συντάκτης του κειμένου, πιθανόν ο Προεδρεύων δικηγόρος Ι. Τσιτσικλής, χρησιμοποιεί αυτές τις λέξεις για να περιγράψει τι συμβαίνει στους εβραίους συμπολίτες του, οι οποίοι από τα γκέτο είχαν αρχίσει να οδηγούνται [15 Μαρτίου] μακριά από τις εστίες τους, Η φράση: «Ως γνωστόν μεταξύ των αποδημούντων Ισραηλιτών Θεσσαλονίκης απεδήμησαν…» περιγράφει γεγονός που γίνεται με την θέληση των προσώπων στα οποία αναφέρεται ή τουλάχιστον με την φράση δεν σημειώνεται η παραμικρή εξωτερική πίεση προκειμένου να συμβεί η αναφερόμενη αποδημία. Αλλά και παρακάτω η ελαφρώς τροποποιημένη διατύπωση, η φράση δηλαδή  «διαφόρων πελατών των μη υποκειμένων εις την μετανάστευσιν των Ισραηλιτών» απλώς  εξηγεί ότι οι Ισραηλίτες δεν επέλεξαν την μετανάστευση, αλλά υπόκεινται σε αυτή. Όμως καμία αναφορά δεν γίνεται, έστω και με τον τυπικό τρόπο συντάξεως ενός εγγράφου, στα πραγματικά γεγονότα των ημερών, λείπει ακόμα  και η παραπομπή στις «Γερμανικές Αρχές», που θα ήταν απολύτως φυσικό να υπάρχει. 
   Στο πρώτο έγγραφο εκδηλώνεται το ενδιαφέρον για τους συναδέλφους, η ανησυχία και η φροντίδα για πρόσωπα γνωστά και μερικά ίσως οικεία, ενώ στο δεύτερο, ένα χρόνο αργότερα, σημειώνεται η φροντίδα για τους φακέλους των υποθέσεων και εκδηλώνεται το ενδιαφέρον για την «ομαλή» συνέχεια των δικαστικών υποθέσεων, εκείνων που είχαν αναλάβει τα γραφεία των απόντων πλέον ισραηλιτών δικηγόρων. Για τους ίδιους και την τύχη τους δεν γίνεται καμία μνεία, απλώς παρατίθενται τα ονοματεπώνυμά των. Αλλά και γενικότερα η αίσθηση ανησυχίας και φροντίδας που δικαίως διατρέχει το πρώτο έγγραφο, απουσιάζει εντελώς από το δεύτερο.
  
  

• Τρία έγγραφα του Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης σχετικά με την αίτηση της Ραχήλ Αβραάμ Καράσσο [Τρεις εβραίοι αντάρτες στο βουνό – ο ένας (Μάρκος ή Μορδοχάϊ Αβραάμ Καράσσο) εφονεύθη σε συμπλοκή με τους Γερμανούς, 1944] * Three documents from the Court  of First Instance of Thessaloniki related to the application of Rachel Abraham Karasso [Three Jewish partisans in the mountains - one (Mark or Mordochai Abraham Karasso) was killed in a gunfight with the Germans, 1944]            
  
  Οι μάρτυρες Αβραάμ Τζαχόν και Ιάκωβος Αβραάμ Γκρότα(;) καταθέτουν στο Δικαστήριο ότι ο υιός της αιτούσης Μάρκος ή Μορδοχάϊ  Αβραάμ Καράσσο, είχε καταταγεί στις ανταρτικές δυνάμεις και εφονεύθη σε συμπλοκή με τους Γερμανούς στην περιοχή Μουχαρέμ – Χάνι της Εδέσσης. Μάλιστα ο πρώτος μάρτυρας σημειώνει ότι είδε τον Μάρκο ή Μορδοχάι σκοτωμένο, γεγονός που σημαίνει ότι μάλλον ήτανε μαζί στο ίδιο τμήμα. Ίσως και το όνομα Μάρκος να είναι αυτό που χρησιμοποιούσε ο Μορδοχάι στο βουνό. Τέλος, σημειώνεται ότι η ηλικία των δύο μαρτύρων το 1955 είναι τα 38 έτη, επομένως ήταν 25 και 26 ετών τα έτη 1943 και 1944 που υπηρέτησαν στα ανταρτικά τμήματα.
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  

• Τρία έγγραφα του Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης σχετικά με την αίτηση 5 γυναικών  για την αναγνώριση του Σωματείου Σύνδεσμος Εκχριστιανισθέντων Ισραηλιτών Βορείου Ελλάδος "η ΕΝΩΣΙΣ".  * Three documents from the Court of First Instance of Thessaloniki on the application of five women for the recognition of the Society Association of Christianized Israelites of Northern Greece "the UNION".           
  
          
  Παρότι στον τίτλο αναφέρεται ο γενικός όρος «εκχριστιανισθέντων», την αίτηση καταθέτουν μόνον γυναίκες, σύζυγοι χριστιανών, για τις οποίες σημειώνεται και  το γένος των. Πριν από την Κατοχή  πολύ σπάνια συνέβαιναν μικτοί γάμοι και αμέσως μετά από το 1945, οι ολίγοι επιζήσαντες εβραίοι, προκειμένου να αντέξουν,  αισθανόντανε την ανάγκη να είναι μαζί και έγιναν, τότε, μεταξύ των αρκετοί γάμοι. Το πιθανότερο επομένως είναι τα μέλη του Σωματείου να «εκχριστιανίστηκαν» και να παντρεύτηκαν χριστιανούς [προφανώς «εκχριστιανίστηκαν» προκειμένου να παντρευτούν] το χρονικό διάστημα που καλύπτει το δεύτερο εξάμηνο του 1941 και το έτος 1942, ίσως και τους δύο πρώτους μήνες του 1943. 
  
  
  
  
  
  
  
  
   
•  Δύο έγγραφα του Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης σχετικά με την αίτηση του Σολομώντος Ιακώβ Άντζελ [ζεύγος εβραίων κρύβεται και σώζεται από χριστιανούς στο χωριό Ωραιόκαστρο Θεσσαλονίκης, 1944], 1959.* Two documents of the Court of First Instance of Thessaloniki related to the  application of Solomon Jacob Angel [a Jewish couple hides and gets saved  by Christians in the village Oraiokastron Thessaloniki, 1944], 1959    

Ο πρώτος μάρτυρας καταθέτει ότι ο ίδιος έβγαλε από την Θεσσαλονίκη στο Ωραιόκαστρο τον αιτούντα και την φίλη του αιτούντος Μαρία Αβραάμ Πιτσών το 1944, την οποία μάλιστα παρουσίασε με το όνομα Μαρία σύζυγο Ιωάννου Λαζοπούλου, όνομα παλαιού χριστιανού φίλου του Σολ. Άντζελ. Η Μαρία μάλιστα εγέννησε κορίτσι, το οποίο  ο μάρτυς εβάπτισε χριστιανή. Η αίτηση κατατίθεται 14 χρόνια αργότερα για να τακτοποιήσει την νομική κατάσταση της κόρης του ζεύγους. Σημειώνεται ότι εάν το έτος  της αποκρύψεως του ζεύγους είναι το σωστό [1944] , τότε το ζεύγος θα πρέπει να κρύφτηκε και στην πόλη, πριν να μετακινηθούν στο Ωραιόκαστρο.

• Τρία έγγραφα του Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης σχετικά με την αίτηση του Σαμπετάϊ Ιωσήφ Βαρσάνο [γάμος εβραίων στο γκέτο Βαρόνου Χιρς στις 20 Μαρτίου 1943], 1951.*Three documents of the  Court of First Instance of Thessaloniki related to the application of Sabetai Joseph  Varsano [marriage of Jews in the ghetto Baron Hirsch on March 20, 1943] 1951       
  
             
  Ο Σ. Βαρσάνο αιτείται από το Δικαστήριο την βεβαίωση του γεγονότος της τελέσεως του γάμου μεταξύ της αδελφής του Ζαννάς Βαρσάνο του Ιωσήφ και της Εστερίνας και του Αλβέρτου Ελιεζέρ του Χαΐμ και της Εστέρ ή Εστρέας, τελεσθέντος στο Στρατόπεδον Βαρόνου Χιρς την 20η Μαρτίου 1943. Ο μάρτυς Μορδώχ Ραφ. Λεβή, συγκρατούμενος τότε, καταθέτει ότι παρέστη στον γάμο του Σαμπετάϊ και της Ζαννάς. Γνωρίζουμε ότι τελέσθησαν πολλοί γάμοι στο γκέτο Βαρόνου Χιρς, καθ’ όλο το διάστημα της λειτουργίας του ακόμα και όταν τα τραίνα εγέμιζαν και μετέφεραν τους εγκλείστους στα στρατόπεδα.